De bouw van maximaal 395 woningen in De Hem, de laatste nog te ontwikkelen buurt van de Leeuwarder uitbreidingswijk De Zuidlanden, kan nog niet van start. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State oordeelde op 14 oktober 2026 in een tussenuitspraak dat de gemeenteraad van Leeuwarden onvoldoende heeft onderbouwd waarom de groene bufferzone tussen de nieuwe woningen en de aangrenzende Hounspolder smaller mag zijn dan ecologen adviseerden. De gemeente krijgt 26 weken om dat gebrek te herstellen. Alle andere bezwaren tegen het plan, van stikstof tot verkeer en woningbehoefte, haalden het niet.

Het plan: diverse woningen ten zuidoosten van Goutum

De gemeenteraad stelde het bestemmingsplan “Leeuwarden – De Zuidlanden, plandeel De Hem” vast op 21 juni 2023. Het plan maakt een gevarieerde woonbuurt mogelijk, van rijwoningen tot vrijstaande huizen en van koopwoningen in het hogere segment tot sociale huur. De Zuidlanden wordt al jaren gefaseerd gebouwd ten zuidoosten van het dorp Goutum. Volgens de uitspraak zijn de buurten Goutum-Súd, Techum, Wiarda en De Klamp al gerealiseerd en wordt Unia voorbereid. De Hem is de sluitsteen van Zuidlanden-Oost. De bouw van de buurt zal gefaseerd plaatsvinden over een periode van vijf jaar.

Tegen het plan kwamen drie partijen in beroep: de dorpsvereniging Dorpsbelang Goutum samen met een stichting die zich inzet voor het behoud van de Amerikaanse windmolentjes in Goutum en Wirdum, de natuur- en landschapsorganisatie It Fryske Gea met anderen, en een omwonende uit Goutum. Omdat het ontwerpplan vóór 1 januari 2024 ter inzage is gelegd, beoordeelde de Raad van State de zaak op grond van het recht van vóór de Omgevingswet.

Bufferzone voor weidevogels te smal onderbouwd

De kern van het geschil draait om de weidevogels in de Hounspolder, het open gebied naast het plangebied. Uit de onderzoeken bij het plan blijkt dat de polder op zichzelf te klein en te verstoord is om als volwaardig weidevogelgebied te functioneren, maar dat hij wel betekenis heeft voor de vogels. Een ecologisch adviesbureau adviseerde een bufferzone van kruidenrijk grasland zonder bomen of riet. Volgens een rapport van EcoNatura zou een buffer van circa 300 meter nodig zijn om verstoring volledig uit te sluiten.

In het plan is tussen de woningen en de polder een strook met de bestemming “Groen” opgenomen van ongeveer 60 tot 100 meter breed. Alleen binnen een smaller deel daarvan, van ongeveer 40 tot 80 meter, is opgaande beplanting uitgesloten. De gemeente stelde dat een buffer van 300 meter niet haalbaar is. De Afdeling vond die redenering op zichzelf aanvaardbaar, maar oordeelde dat de raad niet heeft laten zien wat de smallere zone betekent voor de weidevogels. Bovendien is in het plan niet vastgelegd dat de strook ook daadwerkelijk wordt ingericht zoals in het inrichtingsplan is beschreven. Dat is een motiveringsgebrek.

Omdat de conclusie dat het plan geen aanzienlijke nadelige milieugevolgen heeft mede afhangt van die bufferzone, kon de Afdeling ook over dat punt nog geen eindoordeel geven. De raad moet die conclusie opnieuw bezien en onderbouwen.

Overige bezwaren afgewezen

Op alle andere punten kreeg de gemeente gelijk. Zo vond de Afdeling dat de raad de behoefte aan de woningen voldoende had onderbouwd, conform de ladder voor duurzame verstedelijking uit het Besluit ruimtelijke ordening. De provincie Fryslân had via een brief uit juli 2022 ingestemd met het woningbouwplan, zoals de provinciale verordening vereist.

Ook de bezwaren over stikstof liepen stuk. De gemeente mocht uitgaan van gefaseerde bouw en elektrisch materieel in de aanlegfase, en het verkeer in de gebruiksfase was correct gemodelleerd. Omdat geen effecten op Natura 2000-gebieden werden gevonden, hoefde ook geen cumulatieve beoordeling plaats te vinden. Verder werden bezwaren over luchtkwaliteit, waterhuishouding, verkeersveiligheid, soortenbescherming, de Didam-regels voor gelijke kansen bij gronduitgifte en planschade verworpen.

Het argument dat De Hem en de Hounspolder als weidevogelkansgebied waren aangewezen, ging evenmin op. Die aanduiding stond op een kaart bij de provinciale Weidevogelnota, maar volgens de gemeente betrof dat een fout in een ontwerpversie van de provinciale regels, die later is gecorrigeerd. Op het moment van vaststelling was het gebied niet als zodanig aangewezen, en er gold ook geen wettelijke compensatieplicht. Het beroep van de omwonende uit Goutum is in deze uitspraak al definitief ongegrond verklaard.

Wat betekent dit voor ontwikkelaars en gemeenten?

De uitspraak laat zien dat ecologische onderbouwing bij uitbreidingslocaties aan de rand van open landschap steeds zwaarder weegt. Een gemeente mag afwijken van het advies van ecologen, maar moet dan wel concreet uitleggen wat de gevolgen zijn en de maatregelen juridisch borgen in de planregels. Een inrichtingsplan dat los staat van het bestemmingsplan biedt in die zin onvoldoende zekerheid.

Voor ontwikkelaars en bouwers die betrokken zijn bij De Zuidlanden betekent de tussenuitspraak vooral vertraging. Via de zogeheten bestuurlijke lus kan de gemeente het gebrek repareren zonder dat het hele plan wordt vernietigd. Dat is een gangbare route bij de Raad van State: de rechter geeft de overheid de kans een fout te herstellen, waarna een einduitspraak volgt. Het plan blijft intussen bestaan.

De zaak staat niet op zichzelf. De Raad van State heeft in de afgelopen jaren vaker uitspraken gedaan over woningbouwplannen waarbij natuurbelangen, en vooral stikstof, centraal stonden. Opvallend aan deze zaak is dat juist de stikstofbezwaren werden verworpen, terwijl een relatief specifiek punt over weidevogels het plan voorlopig ophoudt.

Hoe verder

De gemeenteraad van Leeuwarden moet binnen 26 weken na verzending van de uitspraak onderzoeken en motiveren of de groene strook breed genoeg is om als buffer te functioneren. Waar nodig moeten de verbeelding en de planregels worden aangepast en moet de inrichting van de zone juridisch worden vastgelegd. De raad moet ook opnieuw beoordelen of het plan aanzienlijke milieugevolgen kan hebben. De uitkomst moet aan de Raad van State en de andere partijen worden gemeld en, als er een nieuw besluit komt, op de wettelijk voorgeschreven wijze worden bekendgemaakt.

Daarna doet de Afdeling een einduitspraak, waarin ook wordt beslist over de proceskosten van Dorpsbelang Goutum en It Fryske Gea. Als het gebrek naar behoren is hersteld, kan de woningbouw in De Hem doorgaan.

Lees ook: Vergunning kinderopvang en appartementen Witmarsum blijft staan en Raad van State: vergunning hotel Renesse sneuvelt op verkeer en parkeren.

Bron: Raad van State – uitspraak 202304894/1/R3, ECLI:NL:RVS:2026:6087