De voorzieningenrechter van de Rechtbank Noord-Nederland heeft op 11 november 2026 een last onder bestuursdwang geschorst die de gemeente Coevorden had opgelegd aan de exploitanten van een in mei 2025 afgebrande groepsaccommodatie (ECLI:NL:RBNNE:2026:4868). De gemeente wilde dat de eigenaren de resten van het pand binnen drie weken zouden slopen en afvoeren. De rechter oordeelt dat de gemeente wel bevoegd was om handhavend op te treden, maar dat zij de gestelde schending van de zorgplichten rond gevaar voor gezondheid en veiligheid nog onvoldoende heeft onderbouwd en dat een termijn van drie weken te kort is. De last is geschorst tot vier weken na de beslissing op bezwaar.
Partijen en advocaten
Instantie: Rechtbank Noord-Nederland, voorzieningenrechter (locatie Groningen)
Datum: 11 november 2026
ECLI: ECLI:NL:RBNNE:2026:4868
Deelgebied: Omgevingsrecht
Verzoekers: [verzoekers], handelend onder een handelsnaam (geanonimiseerd)
Gemachtigde: mr. J.M.L.G. van Goethem
Verweerder: het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Coevorden
Gemachtigden: mr. J. oude Egbrink en mr. F. de Groot
Advocaat in deze zaak? Wij nemen uw zienswijze op deze uitspraak en de betekenis ervan voor de vastgoedsector graag op. Mail Roderick van Vleuten via roderick@vastgoedkoerier.nl.
De uitspraak gaat uitgebreid in op de handhaving van de zogeheten specifieke zorgplichten uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), het bouwbesluit onder de Omgevingswet. Voor eigenaren en beleggers in bedrijfsvastgoed – en zeker voor wie na een brand of calamiteit met een beschadigd pand blijft zitten – geeft de uitspraak een helder signaal: de gemeente mag optreden, maar moet bij een beroep op een zorgplicht precies maken wat er van de eigenaar wordt verwacht.
De feiten: een brand, een sloopmelding en anderhalf jaar stilstand
De verzoekers exploiteren een groepsaccommodatie op twee percelen in een dorpskern in de gemeente Coevorden. In de nacht van 5 op 6 mei 2025 ging het gebouw door brand verloren. Een deel van het pand bleef als ruïne staan, met verbrandingsresten, puin en enkele asbesthoudende onderdelen op het terrein.
Na de brand liet de eigenaar op 6 juli 2025 een asbestinventarisatie uitvoeren door een gespecialiseerd bureau. De regionale omgevingsdienst keurde het rapport op 29 juli 2025 goed. Op 17 juli 2025 dienden de verzoekers een sloopmelding in voor het slopen van het bouwwerk en het verwijderen van asbest; de gemeente keurde die melding op 30 juli 2025 goed. Bij de melding hoorde een sloopveiligheidsplan met een tekening waarop per deel van het perceel staat wat er moet gebeuren.
Daarna gebeurde er volgens de uitspraak weinig. De werkzaamheden uit het sloopplan zijn niet uitgevoerd. Bij een hercontrole op 26 juni 2026 legde een gemeentelijke toezichthouder de staat van het terrein vast in een opnamerapport met foto’s. Op 18 augustus 2026 kondigde het college aan handhavend te willen optreden; de verzoekers dienden op 1 september 2026 een zienswijze in. Bij besluit van 15 september 2026 legde het college een last onder bestuursdwang op: binnen drie weken de restanten van het pand slopen en verwijderen, inclusief asbest, puin, verbrandingsresten en overige materialen, conform de eigen sloopmelding, met uitzondering van vloer en fundering. Een dag later volgde een herstelbrief, omdat in de tekst van het besluit ook een termijn van twee dagen stond.
De verzoekers maakten bezwaar en vroegen de voorzieningenrechter het besluit te schorsen. De zitting vond plaats op 28 oktober 2026. De begunstigingstermijn was toen al verstreken, maar het college had toegezegd de uitspraak af te wachten voordat het zelf zou gaan slopen. Daarmee was er volgens de rechter voldoende spoedeisend belang.
Welke regels de gemeente inzette
Omdat het voornemen tot handhaving dateert van augustus 2026, is volgens het overgangsrecht van de Invoeringswet Omgevingswet het nieuwe recht van toepassing. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden en heeft onder meer het Bouwbesluit 2012 vervangen door het Bbl, terwijl gemeentelijke regels over gebruik en uiterlijk van bouwwerken grotendeels in het omgevingsplan terecht zijn gekomen.
Het college stapelde in de last een reeks grondslagen op elkaar:
- de algemene zorgplicht uit de artikelen 1.6 en 1.7 van de Omgevingswet;
- de specifieke zorgplicht voor bestaande bouwwerken uit artikel 3.5 Bbl, in samenhang met de constructieve eisen van de artikelen 3.8 en 3.9 Bbl (die verwijzen naar de norm NEN 8700 voor bestaande constructies);
- de specifieke zorgplicht bij bouw- en sloopwerkzaamheden uit artikel 7.4 Bbl;
- de zorgplichten voor het gebruik van bouwwerken en de staat van open erven en terreinen uit de artikelen 22.18 en 22.20 van het omgevingsplan van Coevorden;
- het welstandsexces uit artikel 22.7 van het omgevingsplan;
- en een verboden opslag van schroot, afbraakmateriaal en puin op grond van artikel 11.2, onder f, van het tijdelijke deel van het omgevingsplan dat voor deze percelen geldt.
Volgens het college bevond de resterende constructie zich in een zorgwekkende en mogelijk onveilige toestand. Een door de gemeente ingeschakelde senior constructeur concludeerde op basis van controlerapporten, foto’s en archieftekeningen dat er risico op bezwijken bestond. Omdat het pand direct aan de openbare weg ligt, zouden bouwhekken niet kunnen voorkomen dat brokstukken op straat belanden; de najaarsstormen zouden dat risico vergroten. Daarnaast wees het college op een brief van de lokale dorpsbelangenvereniging, die klaagde over de langdurige brandresten, de aantasting van het dorpsbeeld en een brandlucht na regen. Het college kwalificeerde het gedrag van de eigenaren als calculerend: zij wisten van de overtredingen, maar waren niet van plan die te beëindigen.
Het standpunt van de eigenaren
De verzoekers betwistten vooral de zorgplichten die over gevaar gaan. Volgens hen bleek uit het eigen asbestrapport dat de asbestbronnen hechtgebonden waren en in de laagste risicoklasse vielen, zodat sanering op korte termijn niet nodig was zolang de situatie afgeschermd bleef. Het college had volgens hen onvoldoende onderzoek gedaan naar de samenstelling, de toestand en de verspreidingsrisico’s van de materialen.
Over de constructieve veiligheid voerden zij aan dat het college niet kon volstaan met een verwijzing naar het advies van de eigen constructeur. Zij wilden een afbakening van de gevaarlijke delen en een beoordeling of stutten, afschermen of gerichte verwijdering hetzelfde doel kon bereiken. Ook vonden zij dat de last als een soort ‘schone lei’-instrument werd gebruikt: alles moest weg, terwijl niet bij elke afzonderlijke overtreding duidelijk was welke herstelmaatregel nodig was.
Verder brachten de verzoekers naar voren dat zij met slopen willen wachten tot er een aanvaardbaar nieuwbouwplan ligt; over die plannen loopt een procedure bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Zij lieten een raming zien waaruit zou blijken dat een alternatief met sloop en nieuwe fundering € 237.000 tot € 431.000 duurder uitvalt dan hergebruik. Tot slot vonden zij de last te vaag (‘overige materialen’) en de begunstigingstermijn tegenstrijdig en te kort: hun eigen sloopadviseur rekende vier tot acht weken voor de werkzaamheden.
Het oordeel: bevoegd, maar de lat voor zorgplichten ligt hoog
De voorzieningenrechter (mr. W.R. van der Velde) begint met een vaststelling die voor de gemeente gunstig is. Een deel van de overtredingen is niet bestreden: het welstandsexces, de verboden opslag van afbraakmateriaal en puin en de schending van artikel 7.4 Bbl (de zorgplicht bij sloopwerkzaamheden). Alleen al daarom was het college bevoegd om handhavend op te treden.
Over de overige grondslagen is de rechter kritischer. Zij stelt voorop dat uit de nota van toelichting bij het Bbl en de parlementaire geschiedenis van de Omgevingswet volgt dat direct handhaven op een specifieke zorgplicht alleen past bij evidente overtredingen: situaties waarin iemand onmiskenbaar niet doet wat de zorgplicht van hem vraagt. Handhaving is volgens de rechter niet gerechtvaardigd als de betrokkene redelijkerwijs niet kon weten wat in het concrete geval een goede invulling van de zorgplicht was. Daarmee sluit de rechter uitdrukkelijk aan bij de rechtspraak over de oude zorgplicht uit artikel 2.1 van het Activiteitenbesluit milieubeheer, waarbij zij onder meer verwijst naar een uitspraak van de Afdeling van 10 augustus 2011 (ECLI:NL:RVS:2011:BR4631). De conclusie: de lat voor handhaving op grond van een specifieke zorgplicht ligt relatief hoog, en het bestuursorgaan moet heel duidelijk maken wat de zorgplicht concreet inhoudt en waarom die wordt geschonden.
Toegepast op deze zaak:
- Asbest. Op de zitting werd duidelijk dat in het deel van het pand waarop de last ziet maar één asbestbron zit: een dakhoedje op een schoorsteen aan de buitenkant. Volgens het asbestrapport is sanering daarvan op korte termijn niet nodig. De andere twee bronnen zitten in een deel waar de last niet over gaat. Een onmiskenbaar gevaar voor gezondheid of veiligheid is daarmee volgens de rechter niet aangetoond.
- Instortingsgevaar. De constructeur van de gemeente baseerde zich op drie controlerapporten met foto’s, maar had het pand niet zelf gezien en ter plaatse geen onderzoek gedaan. Dat is voor het onmiskenbaarheidsvereiste voorlopig onvoldoende zorgvuldig. De rechter weegt mee dat de eigenaren het puin intussen met veiligheidsnetten hadden afgedekt en – onweersproken – verklaarden dat tijdens de storm van 24 en 25 oktober 2026 niets is ingestort of omgevallen.
- Zorgplichten uit het omgevingsplan. Voor de gevaarzorgplichten geldt hetzelfde. Voor de zorgplichten over hinder en overlast stonden tegenover de klachtbrief van de dorpsvereniging verklaringen van de eigenaren dat de meeste omwonenden geen last hebben; bovendien noemde de last deze artikelleden niet expliciet. Ook hier is een onmiskenbare overtreding volgens de rechter (nog) niet aangetoond.
- Constructieve eisen (3.8 en 3.9 Bbl). Het college kon niet vaststellen of de constructie voldoet aan NEN 8700, de norm waarnaar artikel 3.9 verwijst. Dan staat ook geen overtreding vast. De rechter laat de deur open: in bezwaar kan het college onderzoeken of deze gebruiksregels, gelet op de staat van het pand, überhaupt nog van toepassing zijn.
Evenredigheid: handhaving blijft voorop staan
Over de vraag of het college van handhaving had moeten afzien, is de rechter duidelijk in het voordeel van de gemeente. Zij past de maatstaf toe uit de zogeheten Harderwijk-uitspraak van de Afdeling: het algemeen belang is gediend met handhaving, en alleen als er in het concrete geval omstandigheden zijn met een zodanig zwaar gewicht dat dat belang moet wijken, is handhavend optreden onevenredig. Concreet zicht op legalisatie, of een schending van het gelijkheids- of vertrouwensbeginsel, kan zo’n bijzonder geval opleveren.
Daarvan is hier geen sprake. De illegale situatie duurde ten tijde van de uitspraak bijna anderhalf jaar, en de eigenaren gaven op de zitting aan dat zij niet van plan zijn de overtredingen op korte termijn te beëindigen. De minder ingrijpende alternatieven die zij voorstellen, maken volgens de rechter geen einde aan de overtredingen. Dat de eigenaren eerst een nieuwbouwplan willen afwachten, waarover nog jaren kan worden geprocedeerd, staat los van deze handhavingszaak. De kosten van sloop zijn geen reden om van handhaving af te zien, temeer omdat het pand verzekerd was, de eigenaren na de brand een verzekeringsuitkering hebben ontvangen en de gemeente een lening heeft aangeboden om aan de last te kunnen voldoen. Bovendien hoeven niet alle resten weg: de fundering en het casco van het nog staande deel, met behoud van de dragende constructie, mogen blijven.
Last duidelijk genoeg, termijn te kort
Het bezwaar dat de last te vaag zou zijn, faalt. Een last moet volgens vaste rechtspraak van de Afdeling zo duidelijk zijn dat de overtreder niet in het duister tast over wat hij moet doen, terwijl de keuze van middelen bij hem blijft (artikel 5:32a Algemene wet bestuursrecht). De gemeente verwees in de last naar de eigen sloopmelding van de eigenaren, inclusief de tekening met legenda in het sloopveiligheidsplan. Wat de eigenaren zelf hebben ingediend, mag voor hen duidelijk worden geacht, aldus de rechter. Ook de verwarring over twee dagen of drie weken is weggenomen door de herstelbrief en de bevestiging op de zitting.
De lengte van de termijn houdt echter geen stand. De gemeente legde twee offertes van sloopbedrijven over: de ene rekende drie weken, de andere een week voorbereiding plus drie weken uitvoering, uitgaande van een calamiteit. De sloopadviseur van de eigenaren rekende vier tot acht weken. Omdat de situatie al anderhalf jaar bestaat en er voorlopig geen onmiskenbaar gevaar is aangetoond, is het volgens de rechter de vraag of van een calamiteit kan worden gesproken, en of een sloopbedrijf direct beschikbaar is. Alles bij elkaar vindt de rechter drie weken te kort.
De beslissing
De voorzieningenrechter wijst het verzoek toe en schorst de last onder bestuursdwang tot vier weken na verzending van de beslissing op bezwaar. Die periode acht zij redelijk. Het college kan in bezwaar de gestelde schendingen van de zorgplichten nader onderbouwen of heroverwegen; de eigenaren krijgen tijd om een sloopbedrijf te contracteren. Volgens het college wordt het bezwaar op 17 november 2026 behandeld en kan mogelijk vóór 31 december 2026 op het bezwaar worden beslist. De gemeente moet het griffierecht van € 200 vergoeden en € 934 aan proceskosten betalen. Tegen de uitspraak staat geen rechtsmiddel open.
Betekenis voor eigenaren, beleggers en gemeenten
De uitspraak is een voorlopig oordeel van een voorzieningenrechter en bindt de bodemrechter niet. Toch zijn er lessen die verder reiken dan één afgebrande groepsaccommodatie.
Zorgplichten zijn geen vangnet voor een dun dossier. Onder de Omgevingswet zijn veel concrete voorschriften vervangen door open normen en zorgplichten. Gemeenten grijpen daar graag naar, omdat ze breed toepasbaar zijn. Deze uitspraak bevestigt dat een zorgplicht wel handhaafbaar is, maar alleen bij evidente overtredingen en met een concrete onderbouwing van wat er van de eigenaar verwacht wordt. Een constructeursrapport dat alleen op foto’s is gebaseerd, of een algemene verwijzing naar asbest, is dan te mager. Voor eigenaren van beschadigde of verwaarloosde panden betekent dit dat het loont om een last kritisch te toetsen op de onderbouwing per grondslag.
Maar wie niets doet, verliest de evenredigheidsdiscussie. Tegelijk laat de rechter weinig ruimte voor eigenaren die een beschadigd pand laten liggen in afwachting van een herontwikkeling. Een lopende procedure over nieuwbouwplannen, hoge herbouwkosten of de wens om onderdelen te hergebruiken, zijn volgens dit oordeel geen reden om een illegale situatie te laten voortduren. Dat de eigenaar een verzekeringsuitkering ontving, speelt in de belangenafweging mee. Eén niet-bestreden overtreding – hier het welstandsexces, de opslag van puin en de sloopzorgplicht – is al genoeg voor de bevoegdheid om op te treden.
Een eigen sloopmelding kan tegen je werken. Opvallend is dat de gemeente de last kon formuleren door te verwijzen naar de sloopmelding en het sloopveiligheidsplan die de eigenaren zelf hadden ingediend. Wie een melding doet en de werkzaamheden vervolgens niet uitvoert, geeft de gemeente daarmee zowel een argument (artikel 7.4 Bbl) als een concreet omschreven herstelopdracht in handen.
Begunstigingstermijnen moeten realistisch zijn. Voor gemeenten is de les dat een korte termijn alleen houdbaar is bij een echte calamiteit. Als een situatie al lang bestaat en de gevaargrondslagen niet stevig zijn onderbouwd, moet de termijn aansluiten bij wat een sloopbedrijf redelijkerwijs nodig heeft, inclusief voorbereiding.
Relevant voor vastgoed na brand of calamiteit. De zaak raakt een bredere praktijk in de vastgoedsector: na een brand in een bedrijfspand, winkel, hotel of recreatieobject lopen verzekeringsafwikkeling, herontwikkelingsplannen, vergunningprocedures en handhaving vaak door elkaar. Deze uitspraak maakt duidelijk dat de gemeente die sporen los van elkaar mag behandelen. Wie na een calamiteit wil herontwikkelen, doet er goed aan het opruimen en veiligstellen van het terrein niet afhankelijk te maken van de uitkomst van de planprocedure, en de communicatie met de gemeente en de omgeving actief te voeren.
Wat nu?
Het college van Coevorden behandelt het bezwaar naar verwachting op 17 november 2026 en kan dan in de beslissing op bezwaar de gevaargrondslagen beter onderbouwen – bijvoorbeeld met een constructief onderzoek ter plaatse – of laten vallen. Vier weken na de beslissing op bezwaar herleeft de last. Blijven de eigenaren dan nog in gebreke, dan kan de gemeente zelf tot sloop en opruiming overgaan op kosten van de overtreders. Daarnaast loopt bij de Raad van State nog de procedure over de nieuwbouwplannen voor de locatie, die volgens de rechter los staat van deze handhavingszaak.
Bron: Rechtspraak.nl – ECLI:NL:RBNNE:2026:4868, Rechtbank Noord-Nederland, 11 november 2026
Aangehaald in de uitspraak: ECLI:NL:RVS:2011:BR4631, Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 10 augustus 2011
Beeld: Paleis van Justitie, Den Haag (ter illustratie). Foto: Steven Lek (Wikimedia Commons), CC BY-SA 4.0
Geef een reactie