Door de Stadhouderspoort van het Binnenhof in Den Haag zijn de eerste vrachtwagens gereden die materiaal en materieel naar de bouwplaats op het Opperhof brengen. Om dat mogelijk te maken heeft het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) de bodem onder de monumentale poort laten verlagen, nadat eerst de fundering met jetgrouting was verstevigd. Die vrachtwagens zijn volledig elektrisch.
Een poort die net te laag was
De Stadhouderspoort verbindt het Buitenhof met het Binnenhof en is een van de historische toegangen tot het complex waar het parlement eeuwenlang zetelde. Voor de renovatie van het Binnenhof moet er veel bouwverkeer het terrein op en af. Volgens het RVB waren de vrachtwagens die materialen en materieel naar het Opperhof moeten vervoeren echter net iets hoger dan de doorgang van de poort.
Daarom is besloten de grond onder de poort te verlagen. Tijdens de werkzaamheden is de poort ingepakt om het monument te beschermen. Omdat de bodem omlaag ging, moest eerst de fundering van de poort worden versterkt. Anders zou het bouwwerk zijn draagkracht kunnen verliezen.
Jetgrouting: funderen zonder te slopen
Voor het verstevigen van de fundering is gekozen voor jetgrouting, een techniek die Keller Funderingstechnieken uitvoerde. Projectleider Marco van Smoorenburg van Keller lichtte de methode toe in een artikel dat het RVB publiceerde.
Bij jetgrouting wordt een mengsel van bindmiddel en water, grout genoemd, onder zeer hoge druk in de bodem gespoten. Het bindmiddel bestaat vooral uit cement; bij de Stadhouderspoort is gewerkt met cement met een lage CO2-uitstoot, eventueel aangevuld met toevoegingen. Eerst wordt een buis op de gewenste plek en onder de juiste hoek in de grond geboord. Daarna maakt het grout met veel energie de grond los. Die grond vermengt zich met het grout, zodat de bodem in één beweging wordt vervangen en versterkt. Het overtollige materiaal, in vaktermen ‘spoil’, komt naar boven en wordt opgevangen en verwerkt.
Het grout wordt met een druk van maximaal 500 bar door een opening van enkele millimeters gespoten. Doordat de boorbuis direct naast het bouwwerk kan worden geplaatst, reikt de straal tot ver onder de constructie. Er hoeft dus niets te worden gesloopt. Volgens het RVB maakt dat de techniek geschikt voor monumenten: de bestaande constructie wordt niet beschadigd. Bovendien vraagt jetgrouting weinig ruimte aan het maaiveld en weinig graafwerk, zijn er geen stempels of andere ondersteuning nodig en is het risico op zetting kleiner.
De samenstelling van het grout hangt af van de grondsoort en het doel. Op enkele meters van de poort is daarom eerst een proefpaal met meetsensoren aangebracht. Tijdens het project is de suspensie ter plaatse in de juiste verhouding gemengd en zijn de variabelen gecontroleerd en zo nodig bijgesteld. Het bindmiddel werd in poedervorm bewaard in een paarse silo die in februari op het Buitenhof stond.
Lamellen als één funderingsblok
Jetgrouting wordt al tientallen jaren toegepast, maar de techniek is volgens het RVB doorontwikkeld. Waar vroeger vooral cilindervormige kolommen werden gemaakt, zijn nu ook andere vormen mogelijk. Onder de Stadhouderspoort zijn overlappende lamellen in de vorm van taartpunten aangebracht. Samen vormen die één funderingsblok, dat ook waterremmend is. Dat is van belang voor de bouwfasen die nog volgen.
Grout kan funderingen behalve versterken ook afdichten tegen water. Bij de Stadhouderspoort is van beide eigenschappen gebruikgemaakt: het funderingsblok draagt de poort en remt tegelijk de toestroom van water.
Emissievrij werken op de bouwplaats
Alle machines en alle transportbewegingen bij de werkzaamheden aan de poort waren elektrisch. Daarmee zijn de werkzaamheden emissievrij uitgevoerd. Dat sluit aan bij de bredere ambitie van het RVB om bouwplaatsen schoner te maken. Bouwverkeer en dieselmaterieel dragen bij aan de uitstoot van stikstof en CO2, en juist in een drukke binnenstad als die van Den Haag is de impact van bouwlogistiek op lucht, geluid en bereikbaarheid groot.
Dat de eerste vrachtwagens die door de poort reden volledig elektrisch zijn, is daarom ook een signaal. De komende jaren moeten er nog veel bouwmaterialen het Binnenhof op en veel sloopafval het terrein af.
Onderdeel van een omvangrijke renovatie
De aanpassing van de poort is een onderdeel van de renovatie van het Binnenhof, waarvoor het RVB als opdrachtgever optreedt. Het complex met onder meer de Ridderzaal, de vergaderzalen van Tweede en Eerste Kamer en het ministerie van Algemene Zaken wordt gerenoveerd omdat installaties, brandveiligheid en toegankelijkheid niet meer voldeden. De Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het ministerie van Algemene Zaken werken daarom tijdelijk elders in Den Haag.
Voor een project van deze omvang op een historische, krappe locatie midden in de stad is de bouwlogistiek een van de lastigste puzzels. Elke toegangsweg telt. Door de Stadhouderspoort geschikt te maken voor vrachtverkeer, ontstaat een extra aanvoerroute naar het Opperhof zonder dat het monument zelf hoeft te worden aangetast.
Lessen voor vastgoed met monumentale waarde
Voor eigenaren en beheerders van monumentaal vastgoed laat het project zien dat funderingsherstel en aanpassingen aan de bodem mogelijk zijn zonder ingrijpende sloop. Jetgrouting wordt vaker toegepast bij panden waar ruimte beperkt is, zoals in historische binnensteden, en bij funderingen die versterkt moeten worden vanwege nieuwe belastingen of ondergrondse ingrepen. De combinatie van een proefpaal, metingen tijdens de uitvoering en een grout met cement met lagere CO2-uitstoot geeft bovendien inzicht in hoe zo’n ingreep beheerst en duurzamer kan worden uitgevoerd.
Wat volgt
Met de verlaagde en verstevigde Stadhouderspoort kan het bouwverkeer naar het Opperhof op gang komen. Op maandag 15 april organiseert de Binnenhofrenovatie een informatiemarkt, waar belangstellenden kennis kunnen maken met de architecten, bouwers en planners die aan de renovatie werken. Het artikel over de werkzaamheden aan de poort verscheen eerder op de website van de Binnenhofrenovatie.
Bron: Rijksvastgoedbedrijf
Geef een reactie