Corporaties, architecten en aannemers hebben op donderdag 2 oktober tijdens een excursie van het Nationaal Renovatie Platform (NRP) laten zien hoe naoorlogse systeembouwflats een tweede leven kunnen krijgen. De deelnemers bezochten de Wiltonflats in Schiedam en Welschen 2 in Rotterdam-Kleinpolder-West. De excursie hoort bij het onderzoeksproject Identical Strangers van de Hogeschool van Amsterdam, waaraan het NRP als partner deelneemt. Het NRP publiceerde zijn terugblik op 14 oktober.
Tachtigduizend bijna identieke woningen
Achtergrond van het project is een omvangrijk deel van de Nederlandse woningvoorraad. Tussen 1960 en 1975 zijn volgens het NRP ongeveer 80.000 woningen gebouwd met industriële methoden, vaak met dezelfde bouwsystemen. Per systeem zijn ze vaak identiek, maar soms ook niet; veel van die woningen zijn van binnen en van buiten vrijwel gelijk. Juist die herhaling maakt ze interessant voor renovatie: een oplossing die in het ene complex werkt, kan in potentie op veel andere plekken worden toegepast.
Het onderzoek wordt geleid door het lectoraat Bouwtransformatie van de Hogeschool van Amsterdam, met betrokkenheid van het lectoraat Responsible IT. In mei riep het NRP zijn partners al op om casestudies aan te dragen: voorbeelden van ingrepen in dit type woningen die inspirerend en overdraagbaar zijn. De geselecteerde voorbeelden komen in een werkboek terecht dat moet helpen bij de keuze tussen verduurzamen en slopen. Het project is opgezet met steun van Regieorgaan SIA en het RAAK-mkb-programma, samen met een consortium van architecten, stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, specialisten in circulair slopen, erfgoedadviseurs, bouwers en een bouwadviesbureau.
Wiltonflats: ontmoeten als ontwerpprincipe
De eerste stop was Schiedam. De Wiltonflats zijn gebouwd met het MUWI-systeem en zijn eigendom van woningcorporatie Woonplus Schiedam. Zijdekwartier architecten verzorgde de transformatie. De ingreep had een dubbel doel: de bouwfysica en de duurzaamheid van de flats verbeteren en tegelijk de leefbaarheid en de onderlinge band tussen bewoners versterken.
Het leidende principe was om ruimte te maken voor alledaagse ontmoetingen tussen bewoners. Die ontmoeting is niet beperkt tot één gemeenschappelijke ruimte, maar verweven in de hele woonomgeving. Het project was genomineerd voor de Gulden Feniks 2025, de prijs die het NRP jaarlijks uitreikt voor de beste renovatie- en transformatieprojecten.
Welschen 2: flexibel systeem, gemengde bewoning
Daarna trok het gezelschap naar Rotterdam. Welschen 2 in Kleinpolder-West is gebouwd volgens het systeem dat Frans Welschen ontwikkelde. Dragende gevels, een kolommenstructuur en de vloerconstructie maken dat systeem bijzonder flexibel, wat ruimte biedt voor ingrijpende aanpassingen van de indeling.
Eigenaar Woonstad Rotterdam liet de portiekblokken, die oorspronkelijk een eenzijdig woningaanbod hadden, met Vanschagen Architecten ombouwen tot een gemengd complex. Verschillende groepen bewoners wonen er nu naast elkaar, en die menging is op meerdere schaalniveaus ontworpen: in de stedenbouwkundige opzet, de architectuur, het bouwblok, de portiek, de liftontsloten galerij, de maisonnettes en een deel met beschermd wonen.
Bij beide projecten vertelden architecten, corporaties en aannemers uitgebreid over hun aanpak. Het NRP bedankt in zijn terugblik Ianthe Mantingh, Quintus Blok, Aafke de Bode, Sjors Willems, Arjen de Gooijer, Rens van Dijk en Peter Vervoorn voor hun bijdrage, zonder hun organisaties te vermelden.
Waarom deze voorraad ertoe doet
Voor eigenaren van naoorlogse woningcomplexen – vooral woningcorporaties, maar ook beleggers met galerijflats en portiekflats in portefeuille – is de vraag hoe deze gebouwen toekomstbestendig worden steeds dringender. Ze moeten energiezuiniger, vaak ook beter toegankelijk, en ze moeten passen bij een veranderende bewonerssamenstelling met meer ouderen en alleenstaanden. Sloop en nieuwbouw ligt soms voor de hand, maar is duur, kost tijd en betekent dat bewoners moeten verhuizen in een krappe woningmarkt.
Bij systeembouw ligt een andere route open. Omdat de bouwsystemen in grote aantallen zijn toegepast, kan kennis over de constructie, de gevels en de installaties breed worden gedeeld. Een werkende aanpak voor één MUWI- of Welschen-complex kan als blauwdruk dienen voor vergelijkbare gebouwen elders. Dat verlaagt de ontwerpkosten en het risico van renovatie, precies de punten waarop renovatie het in businesscases vaak aflegt tegen nieuwbouw.
De twee bezochte projecten laten bovendien zien dat de technische opgave samen kan gaan met een sociale. In Schiedam stond het versterken van de onderlinge contacten centraal, in Rotterdam het bewust mengen van doelgroepen. Voor corporaties die naast verduurzaming ook aan leefbaarheid werken, zijn dat bruikbare voorbeelden.
Voor het NRP passen de excursie en het onderzoek in een bredere lijn. Het platform zet zich in voor het beter benutten van bestaande gebouwen en ziet renovatie en transformatie als volwaardig alternatief voor sloop en nieuwbouw. De naoorlogse systeembouw is daarvoor een logische proeftuin: de opgave is groot, de complexen zijn goed vergelijkbaar en de eigenaren zijn vaak dezelfde partijen die ook voor de nieuwbouwopgave staan.
Wat volgt
Identical Strangers loopt door. De casestudies die partners aanleverden worden verwerkt in het werkboek, dat corporaties, ontwerpers en bouwers handvatten moet geven bij beslissingen over verduurzaming en sloop-nieuwbouw. Het NRP blijft als partner betrokken en gebruikt excursies als deze om kennis uit de praktijk te delen met zijn netwerk.
Bron: NRP – Terugblik Excursie Identical Strangers: Wiltonflats & Welschen 2
Extra bron: NRP – Oproep: indienen casestudies Identical Strangers (14 mei 2025)
Geef een reactie