Spring naar inhoud

Vastgoedkoerier

Nieuws over zakelijk vastgoed in Nederland en België: transacties, kantoren, logistiek, retail, huurrecht, personalia en marktanalyses

  • Nieuws
  • Intern nieuws
  • Corporate vastgoed
  • Achtergronden
  • Vastgoedpolitiek
  • Cijfers
  • Sectoren
    • Woningmarkt
    • Kantoren
    • Retail
    • Logistiek
  • Transacties
  • Juridische zaken
  • Veilingen
  • Personalia
  • Podcast
  • Gossip
  • Meer
    • Events
    • Vacatures
    • Uitgelicht
    • Werk
    • Specials
    • Agenda
    • Over
    • Tips & contact
Juridische zaken, Nieuws

BOEi terecht uitgesloten van verkoop Commandopost Clingendael

De Haagse kortgedingrechter wijst de vorderingen van BOEi af: de Staat mocht de hoogste bieder op de voormalige bunker Commandopost Clingendael uitsluiten, omdat BOEi vlak voor de biedingsdeadline contact zocht met de enige concurrent.

Roderick van Vleuten
3 november 2026
11-17 minuten

Partijen en advocaten
Eiser: Nationale Maatschappij tot Restaureren & Herbestemmen van Cultureel Erfgoed B.V. (h.o.d.n. BOEi), gesteund door de gevoegde Stichting Wijkbelangen Uilennest · Wederpartij: De Staat der Nederlanden (ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, DG Vastgoed en Bedrijfsvoering Rijk)
Instantie: Rechtbank Den Haag, voorzieningenrechter (kort geding) · Datum: 3 november 2026 · ECLI: ECLI:NL:RBDHA:2026:32225
Advocaten eiser: mr. S.C. Brackmann en mr. L. Sylaj (Brackmann, Rotterdam) · brackmann@brackmann.nl / sylaj@brackmann.nl · tel. 010 200 13 17
Advocaat wederpartij: mr. R.Q. Janus (advocaat in dienstbetrekking, Ministerie van BZK, Den Haag) · tel. 070-4266058
Gevoegde partij: vertegenwoordigd door mr. V. Wösten
Deelgebied: Koop & levering vastgoed
Advocaten van beide partijen kunnen hun zienswijze op deze uitspraak mailen naar roderick@vastgoedkoerier.nl.

De voorzieningenrechter in de rechtbank Den Haag heeft op 3 november 2026 de vorderingen afgewezen van BOEi, de restauratie- en herbestemmingsorganisatie voor cultureel erfgoed, tegen haar uitsluiting uit de verkoop van de voormalige Commandopost Clingendael. Het Rijksvastgoedbedrijf mocht de inschrijving van BOEi terzijde leggen, oordeelt de rechter, omdat BOEi enkele dagen voor de biedingsdeadline contact zocht met de enige andere overgebleven gegadigde en de Staat dat redelijkerwijs kon opvatten als een poging tot prijsafstemming. Dat BOEi volgens de Staat zelf de hoogste bieding had uitgebracht, maakt dat niet anders. Het kortgedingvonnis is gepubliceerd onder ECLI:NL:RBDHA:2026:32225.

Een rijksmonument in de verkoop

De Commandopost Clingendael is de schuilbunker die de Duitse bezetter in 1942 liet bouwen voor rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart, op het landgoed Clingendael in Wassenaar. Tijdens de Koude Oorlog diende het complex als commandopost voor het Nederlandse leger. Sinds 2015 is het een rijksmonument. Defensie heeft het complex overtollig verklaard, waarna het onder het beheer van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) kwam. Is er binnen de overheid geen belangstelling voor een overtollig object, dan moet het RVB het openbaar verkopen; dat schrijft de Regeling beheer onroerende zaken Rijk 2017 voor, meldde het RVB begin 2024 bij de start van de voorbereidingen.

Voor de verkoop koos het RVB een openbare inschrijving met voorselectie. De kaders staan in een Nota van Uitgangspunten, die het RVB opstelde met de gemeente Wassenaar, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Atelier Rijksbouwmeester. Die nota sluit onder meer grootschalige horeca, gebruik als evenemententerrein en een kantoorfunctie van meer dan 1.000 vierkante meter uit.

Uit het vonnis blijkt hoe de procedure was ingericht. Belangstellenden moesten in de voorselectie aantonen dat zij ervaring hebben met herontwikkelingsprojecten van vergelijkbare complexiteit, aard en omvang, en een visie indienen op de herontwikkeling van het complex. Een selectiecommissie beoordeelde de geanonimiseerde visies op vier criteria: integrale kwaliteit; landschap, ruimte en planologie; gebouw, architectuur en cultuurhistorie; en haalbaarheid. Partijen die de minimumscores haalden, mochten door naar de biedingsfase. Het Biedboek van 10 maart 2025 bevatte daarnaast een aantal spelregels die in dit geschil beslissend bleken:

  • een combinatie van partijen mag haar samenstelling tijdens de procedure niet wijzigen;
  • de Staat mag de gunning afhankelijk stellen van een integriteits- en/of solvabiliteitsonderzoek naar de partij met de meest aanvaardbare bieding, gelijk aan of vergelijkbaar met de procedures en criteria van de Wet Bibob; is de uitkomst daar aanleiding toe, dan hoeft de Staat niet te gunnen;
  • deelnemers mogen informatie uit hun aanmelding, de bijbehorende documenten, ingediende plannen en hun bieding niet aan derden bekendmaken; doen zij dat toch, dan kan de Staat hen uitsluiten.

Ook behield de Staat zich in een vertrouwelijkheids- en integriteitsverklaring het recht voor de procedure te beëindigen of een bieding niet te aanvaarden, ook als het de hoogste is.

Van vijf aanmeldingen naar twee bieders

Vijf partijen meldden zich aan voor de voorselectie, onder wie BOEi. BOEi is een zogenoemde POM, een professionele organisatie voor monumentenbehoud, geregistreerd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Zij diende in juni 2025 haar aanmelding en visie in en presenteerde die op 8 september 2025 aan de selectiecommissie. Eind september 2025 nodigde de projectnotaris twee partijen uit voor de biedingsfase: BOEi en een in het vonnis geanonimiseerde besloten vennootschap, die BOEi omschrijft als een partij die zich niet met cultureel erfgoed bezighoudt maar met commerciële projectontwikkeling.

Kort voor de sluiting van de inschrijving liet de Staat via de projectnotaris weten dat het RVB meerdere signalen had ontvangen over onregelmatigheden rond de verkoop. Die zouden worden onderzocht en de uitkomst zou in de gunningsbeslissing worden meegewogen, maar de procedure liep door. Beide partijen dienden op 14 november 2025 tijdig een bieding in.

Het onderzoek werd uitgevoerd door Integis B.V. De meldingen kwamen van de andere bieder en van een partij die wel een visie had ingediend maar niet was geselecteerd. Integis sprak onder meer met de directeur van BOEi, de projectleider van het RVB, de melders en een betrokkene bij Stichting Atlantikwall, en stelde schriftelijke vragen aan medewerkers van architectenbureau R4a, dat volgens BOEi de plannen van de andere bieder architectonisch uitwerkte. Het eindrapport verscheen op 28 april 2026; BOEi had eerder op een concept kunnen reageren en die reactie is als bijlage opgenomen.

Uit de passages die het vonnis aanhaalt, blijkt dat Integis onder meer drie verwijten houdbaar achtte. Ten eerste had een tussenpersoon in oktober 2025 op verzoek van de directeur van BOEi via WhatsApp contact gezocht met de directeur van de andere bieder over mogelijke samenwerking. Ten tweede had de directeur van BOEi kort voor de biedingsdeadline naar R4a gebeld om de contactgegevens van die directeur te krijgen. Volgens een gespreksverslag van een R4a-medewerker had hij daarbij gezegd dat alleen BOEi en de andere partij nog meedongen, dat hij het vervelend zou vinden als een van beiden zou moeten overbieden om het project te verwerven, en dat hij openstond voor samenwerking. In beide gevallen kwam het niet tot een gesprek tussen de twee directeuren. Ten derde had BOEi op 7 oktober 2025 een groep omwonenden en betrokkenen een presentatie gegeven over haar visie, waarbij volgens Integis zestien slides uit de presentatie voor de selectiecommissie werden getoond.

Bij brief van 8 juni 2026 sloot de Staat BOEi uit. Daarvoor gaf de Staat twee gronden: BOEi had haar visie deels openbaar gemaakt, in strijd met de geheimhoudingsregel van het Biedboek, en zij had contact gezocht met de andere deelnemer over afspraken over de bieding, wat volgens de Staat als een poging tot prijsafstemming kon worden gezien. Daarom was haar bieding niet aanvaardbaar en werd niet aan BOEi gegund.

Wat BOEi vorderde

BOEi stapte in juli 2026 naar de kortgedingrechter. De Stichting Wijkbelangen Uilennest, die zich blijkens haar statuten inzet voor het behoud van cultureel erfgoed in de wijk, voegde zich aan haar zijde. De rechter liet die voeging toe, ondanks bezwaar van de Staat, gelet op het statutaire doel van de stichting en de ligging van het complex.

Primair wilde BOEi dat de Staat het uitsluitingsbesluit introk, haar visie en bieding als geldig aanvaardde en een nieuwe gunningsbeslissing nam waarbij de Commandopost aan BOEi en aan geen andere partij zou worden gegund, tenzij de Staat de verkoop helemaal zou intrekken. Ook vroeg zij een verbod op gunning tot vier weken na het vonnis. Subsidiair moest de Staat de verkoop staken en zo nodig een nieuwe procedure organiseren, waarin het wettelijk en beleidskader voor de afstoot van erfgoed van toepassing zou zijn en BOEi zou worden uitgenodigd.

BOEi bestreed vooral de kwaliteit van het onderzoek. Volgens haar was het geen met de Wet Bibob vergelijkbaar onderzoek, maar een feitenonderzoek naar meldingen, zonder de onderzoeksvragen en beoordelingsstappen van die wet. Er zou vooraf geen helder toetsingskader zijn vastgesteld, onduidelijk zou zijn welke bewijsmaatstaf Integis hanteerde, en de belangen en de rol van de melders en van R4a zouden niet zijn onderzocht. BOEi trok ook de onafhankelijkheid van Integis in twijfel. Inhoudelijk benadrukte BOEi dat de verkoopdocumenten geen verbod op contact tussen deelnemers bevatten en dat er feitelijk geen contact was geweest; zij had alleen een samenwerking verkend. De bijeenkomst van 7 oktober was volgens BOEi een terugkoppeling op hoofdlijnen aan haar eigen achterban, die al bij het opstellen van de visie betrokken was. Daarmee gaf zij volgens haar juist invulling aan het rijksbeleid voor participatie bij erfgoed en aan het Verdrag van Faro. Volgens BOEi werd zij afgerekend op participatie, ten gunste van een commerciële ontwikkelaar.

De Staat voerde verweer en beriep zich daarbij ook op de Mededingingswet en de Regeling beheer onroerende zaken Rijk 2024.

Het oordeel: een poging tot prijsafstemming is genoeg

De voorzieningenrechter stelde voorop dat niet in geschil was dat de Staat op grond van het Biedboek een integriteitsonderzoek mocht laten doen naar de partij met de meest aanvaardbare bieding, en dat BOEi die bieding had uitgebracht. De vraag was of de twee gronden, afzonderlijk of samen, de uitsluiting konden dragen.

Het Bibob-argument faalde. Het Biedboek schrijft geen Bibob-procedure voor, maar laat ook een vergelijkbaar onderzoek toe, zonder dat begrip nader te definiëren. Inhoud en reikwijdte van zo’n onderzoek hangen volgens de rechter af van de omstandigheden; hier waren dat de aard en de inhoud van de meldingen. Omdat die meldingen de integriteit van BOEi raakten, was de Staat niet alleen bevoegd maar ook gehouden ze te laten onderzoeken. Er waren geen aanwijzingen voor strafbare feiten, dus was het begrijpelijk dat Integis het onderzoek niet volgens de Bibob-systematiek inrichtte.

Ook de procedurele bezwaren slaagden niet. Het rapport beschrijft volgens de rechter duidelijk de opdracht en het doel, en vermeldt dat het Biedboek het normenkader was. Integis stelde vast of de verwijten feitelijk steun vonden; of het gedrag normoverschrijdend was en welke maatregel moest volgen, liet zij uitdrukkelijk aan de Staat. Dat strookt met de vooraf geformuleerde doelstelling. Van strijd met het zorgvuldigheids-, gelijkheids- of transparantiebeginsel was dus geen sprake. De twijfel aan de onafhankelijkheid van Integis was niet geconcretiseerd, en BOEi had niet aannemelijk gemaakt dat haar directeur in het interview woorden in de mond waren gelegd. De rechter ging daarom uit van zijn verklaring zoals die in het rapport staat.

Daarmee kwam de kern aan bod. Volgens de rechter snijdt het verwijt ook hout als het betwiste gespreksverslag van de R4a-medewerker volledig buiten beschouwing blijft. Hij baseerde zich op wat de directeur van BOEi zelf tegenover Integis verklaarde. Hij had gezegd dat hij contact zocht over een samenwerking waarbij de andere partij zou financieren en de eigendom zou verwerven en BOEi de inhoud zou verzorgen. Een gevolg had kunnen zijn dat BOEi zich uit de procedure zou terugtrekken, zodat de andere partij alleen verder zou gaan en het project zou winnen. Hij wist toen al dat alleen die twee partijen nog over waren.

Volgens de rechter is daarbij doorslaggevend dat een formele samenwerking als combinatie na de aanmelding niet meer mocht. De samenwerking die BOEi voor ogen had, kon dus alleen tot stand komen als BOEi zich terugtrok. Dan was de andere partij als enige bieder overgebleven en had zij haar bod daarop kunnen afstemmen, bijvoorbeeld door lager te bieden dan zij bij concurrentie zou hebben gedaan. De bieding zou dan niet in concurrentie tot stand zijn gekomen. De Staat mocht het benaderen van de concurrent met die bedoeling, enkele dagen voor de deadline, in redelijkheid als een poging tot prijsafstemming zien. Dat raakt aan de integriteit van BOEi, die zich van zulk contact had moeten onthouden.

Omdat die poging uit het integriteitsonderzoek naar voren kwam, kon de Staat op grond van het Biedboek de gunning daarvan afhankelijk stellen en de bieding onaanvaardbaar verklaren. Of het gedrag ook het kartelverbod van artikel 6 van de Mededingingswet schond, liet de rechter in het midden: de Staat had dat niet aan de uitsluiting ten grondslag gelegd. Ook de tweede grond, de presentatie van 7 oktober, hoefde niet meer te worden beoordeeld, omdat de eerste grond de uitsluiting al zelfstandig droeg.

De subsidiaire vorderingen strandden om dezelfde reden. Ook als de Staat ten onrechte een schending van de geheimhoudingsregel had aangenomen, volgt daaruit volgens de rechter niet dat de Staat de regels voor de afstoot van erfgoed niet heeft toegepast; BOEi had dat na de gemotiveerde betwisting door de Staat onvoldoende onderbouwd. BOEi en de stichting moeten hoofdelijk de proceskosten van de Staat betalen, begroot op € 2.101.

Juridisch kader: Didam, Bibob en het Biedboek

De zaak speelt in een rechtsgebied dat sinds een paar jaar sterk in beweging is: de verkoop van onroerend goed door overheden. In het Didam-arrest van 26 november 2021 (ECLI:NL:HR:2021:1778) oordeelde de Hoge Raad dat een overheidslichaam bij de verkoop van een onroerende zaak gebonden is aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, waaronder het gelijkheidsbeginsel (via artikel 3:14 BW), en dat het in beginsel mededingingsruimte en transparantie moet bieden aan gegadigden. Openbare verkoopprocedures met selectiecriteria en een biedboek, zoals die voor de Commandopost, zijn de gangbare manier waarop overheden daaraan invulling geven. Dat de Didam-regels niet in elke situatie gelden, liet eerder een uitspraak over een brasserie in Soest zien.

Dit vonnis laat de keerzijde van die openheid zien. Als een overheid concurrentie moet organiseren, mag zij ook optreden tegen gedrag dat die concurrentie ondermijnt. Daarvoor is geen bewezen kartelafspraak nodig: een als zodanig te begrijpen poging om het aantal bieders terug te brengen terwijl de bieders nog geen bod hebben gedaan, was hier voldoende. De rechter toetste daarbij terughoudend, zoals gebruikelijk in kort geding over aanbestedings- en verkoopbeslissingen: de vraag was niet of de rechter zelf tot uitsluiting zou zijn gekomen, maar of de Staat daartoe redelijkerwijs kon besluiten.

Ook de verwijzing naar de Wet Bibob in het Biedboek kreeg een duidelijke uitleg. De Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur geeft overheden een eigen toetsingskader om te voorkomen dat zij criminele activiteiten faciliteren, onder meer bij vastgoedtransacties. Verwijst een biedboek naar een onderzoek dat gelijk is aan of vergelijkbaar met een Bibob-onderzoek, dan hoeft volgens deze uitspraak niet het volledige stappenplan van die wet te worden doorlopen als de aanleiding iets anders is dan mogelijke strafbare feiten. Een gericht feitenonderzoek naar concrete meldingen kan dan volstaan.

Betekenis voor ontwikkelaars, beleggers en erfgoedpartijen

Voor de markt is de les praktisch. Wie meedoet aan een openbare verkoop van overheidsvastgoed, is gebonden aan de spelregels van het biedboek, en die laten na de aanmelding vaak geen wijziging van een combinatie meer toe. Wie na de selectie alsnog wil samenwerken met een concurrent, loopt het risico dat elk contact daarover wordt uitgelegd als een poging om de prijs te beïnvloeden. Dat geldt ook als het niet tot een gesprek komt, en ook als het bedoeld is om financiële kracht en inhoudelijke kennis te combineren.

Voor monumentenorganisaties en andere maatschappelijke kopers ligt er nog een tweede les. BOEi stelde dat zij bij het creëren van draagvlak juist rijksbeleid volgde; de rechter liet die vraag open. Het risico blijft dus bestaan dat het delen van een ingediende visie met omwonenden, vóór de gunning, wordt aangemerkt als schending van een geheimhoudingsbepaling. Wie participatie belangrijk vindt, doet er goed aan vooraf via de Q&A van de verkoopprocedure te laten vastleggen wat wel en niet mag.

Enkele aandachtspunten voor partijen die meedingen naar overheidsvastgoed:

  • Sluit samenwerkingen af vóór de aanmelding; daarna is wijziging van de samenstelling vaak uitgesloten.
  • Leg geen contact met andere bieders over de procedure, de prijs of een mogelijke terugtrekking zolang de inschrijving loopt.
  • Lees de geheimhoudingsbepalingen ruim en vraag bij twijfel om verduidelijking voordat plannen met derden worden gedeeld.
  • Houd rekening met een integriteitsonderzoek: een biedboek kan de gunning daarvan afhankelijk maken, ook bij de hoogste bieding.
  • Reageer schriftelijk en volledig op een conceptrapport; in deze zaak ging de rechter uit van de verklaringen zoals die in het rapport staan, omdat BOEi niet aannemelijk maakte dat die onjuist waren weergegeven.

Wat er nu volgt

Het gaat om een kortgedingvonnis, een voorlopig oordeel. BOEi kan hoger beroep instellen bij het gerechtshof Den Haag of een bodemprocedure beginnen. Uit het vonnis blijkt niet of de Staat al aan de andere bieder heeft gegund; het verbod op gunning dat BOEi vroeg, is afgewezen. Dit vonnis staat er dus niet aan in de weg dat het Rijksvastgoedbedrijf de verkoop van de Commandopost Clingendael voortzet.

Bron: Rechtbank Den Haag, 3 november 2026, ECLI:NL:RBDHA:2026:32225. Extra bronnen: Rijksvastgoedbedrijf – Commandopost Clingendael wacht op herbestemming (25 januari 2024) · Hoge Raad, 26 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1778 (Didam) · NOvA Advocatenzoeker.

Dit delen:

  • Delen op X (Wordt in een nieuw venster geopend) X
  • Share op Facebook (Wordt in een nieuw venster geopend) Facebook
Like Aan het laden…
Tags: Advocaat: L. Sylaj, Advocaat: R.Q. Janus, Advocaat: S.C. Brackmann, BOEi, Deelgebied: Koop & levering vastgoed, Didam-arrest, Kantoor: Brackmann, Kantoor: Ministerie van BZK, Monumenten, Rijksvastgoedbedrijf, Wassenaar

Reacties

Iedereen kan reageren. Vul je naam en e-mailadres in; je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Reacties verschijnen na controle door de redactie.

Geef een reactie Reactie annuleren

Laatste nieuws

  • Verhuurde en lege winkel aan Amsterdamse Zeilstraat op 30 november geveild21 november 2026
  • CBS: 18.100 nieuwbouwwoningen opgeleverd in derde kwartaal, vergunningen vallen terug na junipiek20 november 2026
  • Provincie Utrecht stelt nieuwe Omgevingsvisie vast: ruimte voor energie-infrastructuur en proef met parallel plannen20 november 2026
  • Cushman & Wakefield: Lijnbaan klimt 18% in tophuur, Amsterdamse topstraten stabiel maar krap20 november 2026
  • IKEA huurt circa 2.400 m² bij Mandemakers voor eerste Nederlandse IKEA Shop in Waalwijk20 november 2026
  • Britse distributeur huurt 3.756 m² logistiek van CityLink aan Vlotbrugweg 8 in Almere20 november 2026

Rubrieken

  • Achtergronden (143)
  • Corporate vastgoed (126)
  • Events (206)
  • Intern nieuws (45)
  • Juridische zaken (135)
  • Kantoren (370)
  • Logistiek (151)
  • Nieuws (582)
  • Personalia (124)
  • Podcast (14)
  • Retail (155)
  • Specials (1)
  • Transacties (188)
  • Uitgelicht (4)
  • Vastgoed in cijfers (14)
  • Vastgoedpolitiek (13)
  • Veilingen (10)
  • Werk (124)
  • Woningmarkt (329)

Nieuws of een tip? Stuur het de redactie.

Vastgoedkoerier.

Nieuws uit de wandelgangen van vastgoed-Nederland: intern nieuws van vastgoedpartijen, corporate vastgoed, juridische zaken, veilingen, personalia en events. Alle berichten met bronvermelding.

Ontvang het vastgoednieuws in uw mailbox.

Over · Tips & contact · Agenda · Vacatures · Privacy & disclaimer

© 2026 Vastgoedkoerier · Redactie: Roderick van Vleuten

  • Reactie
  • Herbloggen
  • Abonneren Geabonneerd
    Vastgoedkoerier

    Heb je al een WordPress.com-account? Nu inloggen.

  • Vastgoedkoerier
    Korte link kopiërenBekijk bericht in Reader
    Beheer abonnementenAanmeldenInloggen
    Deze inhoud rapporteren
    Deze balk inklappen
%d