De gemeente Enschede wil het voormalige V&D-warenhuis in de binnenstad kopen voor 11,2 miljoen euro. In het monumentale pand moet een cultuurcentrum komen met onder meer de bibliotheek en theater. Het college heeft de aankoop losgekoppeld van het besluit over de verbouwing, omdat de financiële uitwerking daarvan vertraging oploopt. Of de verbouwing binnen het eerder genoemde budget van 12,5 miljoen euro blijft, is onzeker. Vastgoedjournaal berichtte daarover op 4 november.
Het college van burgemeester en wethouders besprak de aankoop van het voormalige V&D-pand in zijn vergadering van 3 november, zo blijkt uit het overzicht van de resultaten van die collegevergadering op de site van de gemeente. Met de aankoop wordt het gebouw gemeentelijk eigendom. De gemeente kiest daarmee voor een route waarbij zij zelf het vastgoed in handen neemt en de culturele instellingen huurder worden.
Van warenhuis naar Het Warenhuis
Het pand op de hoek van de Brammelerstraat en de Korte Hengelosestraat is een van de dertien warenhuizen die architect Jan Kuijt Wzn. voor Vroom & Dreesman ontwierp. Het ontwerp dateert van 1939. Het gebouw is een rijksmonument en staat leeg. IAA Architecten maakte eerder een haalbaarheidsstudie naar herbestemming van het warenhuis onder de werktitel Het Warenhuis, met daarin ruimte voor film, jeugdtheater, muziek- en theatervoorstellingen, beeldende kunst, gastronomie en kunst- en cultuureducatie.
De plannen kregen in de afgelopen twee jaar concreet vorm. In december 2024 maakten de bibliotheek, Concordia en Theater Sonnevanck bekend dat ze een eerste verkenning naar gezamenlijke huisvesting in het warenhuis hadden afgerond. De partners zagen kansen voor efficiënter ruimtegebruik, een bredere programmering, kruisbestuiving tussen disciplines en een betere ervaring voor bezoekers. De gemeente kreeg in de vervolgfase een actieve rol.
In juli 2025 informeerde het college de gemeenteraad uitgebreider. Volgens die raadsbrief ondertekenden de Bibliotheek Enschede Haaksbergen, Concordia en Theater Sonnevanck op 8 juli 2025 een intentieovereenkomst, waarmee de fase richting een samenwerkingsovereenkomst begon. De eigenaar van het pand had zich toen al bereid getoond mee te werken. Het college schreef dat de gemeente het gebouw wilde aankopen en dat de gebruikers de investering via de huur zouden terugbetalen.
Financieringsgat en gefaseerd besluit
Al in die brief van juli 2025 werd duidelijk dat de financiering niet sluitend was. De partners en de gemeente zouden samen zoeken naar manieren om het tekort binnen de financiële kaders van de raad op te lossen. Die kaders waren gebaseerd op plannen die Concordia en Sonnevanck in september 2024 hadden ingediend; de latere plannen waren breder, omdat de bibliotheek erbij kwam. Die verbreding volgde op een motie over nieuwe huisvesting van culturele instellingen die de raad op 12 november 2024 aannam.
Het college schetste destijds een besluitvorming in twee stappen. Eerst zou de raad worden gevraagd kennis te nemen van de plannen en opdracht te geven voor de aanbesteding van verbouwing en inrichting, op voorwaarde dat de aankoop van het gebouw zou slagen. Na de aanbesteding zou het college terugkomen met een verzoek om krediet voor aankoop en verbouwing, met een definitief besluit op zijn vroegst in het tweede kwartaal van 2026. Tussendoor zouden de drie instellingen hun plannen in september 2025 aan de raadscommissie kunnen presenteren, waarna in het najaar van 2025 het eerste raadsvoorstel zou volgen.
Die planning is nu bijgesteld. Door de aankoop los te koppelen van de verbouwing kan de gemeente het pand verwerven terwijl de financiële uitwerking van de verbouwing nog loopt. Dat kan voorkomen dat de koop zelf vertraging oploopt, maar het betekent ook dat de gemeente eigenaar wordt van een leegstaand monument voordat vaststaat wat de verbouwing gaat kosten.
Overheid als eigenaar en verhuurder
Enschede kiest er daarmee voor zelf het vastgoed van een culturele voorziening in eigendom te nemen. Het voordeel van zo’n constructie is dat de gemeente grip houdt op de bestemming van beeldbepalende panden in de binnenstad en dat instellingen niet afhankelijk zijn van een commerciële verhuurder. De keerzijde is dat de gemeente het financiële risico draagt van onderhoud, leegstand en kostenoverschrijdingen, en dat de huur die culturele instellingen kunnen opbrengen beperkt is.
Bij grote warenhuizen speelt bovendien dat de vloeren diep zijn en dat er weinig daglicht binnenvalt. Herbestemming naar publieksfuncties zoals een bibliotheek, filmzalen of een theater past vaak beter dan woningen of kantoren, maar vraagt wel forse investeringen in installaties, brandveiligheid en toegankelijkheid. Bij een rijksmonument komen daar de eisen van monumentenzorg bij. Ook in Amsterdam staat zo’n gebouw voor een nieuwe toekomst: Peek & Cloppenburg verlaat het monumentale warenhuis op de Dam.
Ook elders in Nederland hebben voormalige V&D-panden sinds het faillissement van de warenhuisketen in 2015/2016 uiteenlopende nieuwe functies gekregen, van winkels en horeca tot woningen en culturele voorzieningen. In Rotterdam huurt de gemeente 11.800 m² in AIR Offices, een voormalig V&D-pand.
Wat volgt
Volgens de eerder aan de raad geschetste procedure beslist de gemeenteraad over het krediet voor aankoop en verbouwing. Over de verbouwing volgt nu een apart besluit, waarvoor de financiële uitwerking nog loopt. Pas als die rond is, wordt duidelijk of het eerder genoemde bedrag van 12,5 miljoen euro voldoende is of dat extra geld nodig is. Voor de bibliotheek, Concordia en Sonnevanck hangt de verhuizing naar het warenhuis af van die tweede stap.
Bron: Vastgoedjournaal
Extra bronnen: Gemeente Enschede – resultaten B&W-vergadering 3 november 2026, Raadsbrief Het Warenhuis, 10 juli 2025, Persbericht bibliotheek, Concordia en Sonnevanck, 20 december 2024, IAA Architecten – haalbaarheidsstudie
Beeld: voormalig V&D-pand (1939) in Enschede, foto Microtoerisme (Wikimedia Commons, 2012), CC BY-SA 3.0 (bron)
Geef een reactie