De Hoge Raad heeft op 6 november 2026 geoordeeld dat een Nederlandse bv die bij de liquidatie van een buitenlands vastgoedfonds alle aandelen in een vastgoedvennootschap overnam, geen beroep kan doen op de concernvrijstelling in de overdrachtsbelasting. Beslissend is volgens de belastingkamer niet wie juridisch eigenaar van de aandelen is, maar wie het economische belang heeft: wie het risico van waardeverandering draagt en de opbrengsten geniet. In deze zaak waren dat de beleggers in de fondsen, niet de fondsbeheerder. Het arrest (ECLI:NL:HR:2026:1814) maakt een einde aan een procedure waarin rechtbank en hof de vrijstelling juist hadden toegekend. Daarmee blijft een bedrag van ruim € 1,26 miljoen aan overdrachtsbelasting bij de fiscus.
Partijen en advocaten
Eiser / appellant: Staatssecretaris van Financiën · Wederpartij: [X] B.V. (belanghebbende)
Instantie: Hoge Raad der Nederlanden (belastingkamer) · Datum: 6 november 2026 · ECLI: ECLI:NL:HR:2026:1814
Vertegenwoordiger Staatssecretaris: niet met naam vermeld in de gepubliceerde uitspraak · Gemachtigde belanghebbende: J.A.M. Leijten (kantoor niet vermeld in de gepubliceerde uitspraak)
Deelgebied: Overdrachtsbelasting / fiscaal
Advocaten en gemachtigden van partijen kunnen hun zienswijze op deze uitspraak mailen naar roderick@vastgoedkoerier.nl.
De feiten: twee fondsen, één beheerder
De belanghebbende in deze zaak is een Nederlandse besloten vennootschap die deel uitmaakt van een internationaal concern in de financiële dienstverlening. Dat concern biedt onder meer vastgoedbeleggingen aan via vastgoedfondsen. De namen van de vennootschappen en fondsen zijn in de gepubliceerde uitspraak geanonimiseerd; het gerechtshof spreekt van een buitenlandse financiële dienstverlener met een (destijds) beursgenoteerde moedermaatschappij.
Twee van de fondsen spelen in de zaak een hoofdrol. Beide worden beheerd door dezelfde fondsbeheerder, een buitenlandse aandelenvennootschap (in de uitspraak aangeduid als Funds AG). De fondsen hebben zelf geen rechtspersoonlijkheid: het zijn contractuele fondsen, gebaseerd op een verkoopprospectus en een fondsovereenkomst. Beleggers nemen deel door verhandelbare units te kopen. Met de koop van een unit verkrijgt een belegger een vordering op de fondsbeheerder ter waarde van het naar verhouding toekomende deel van de bezittingen en inkomsten van het fonds.
De fondsbeheerder is juridisch eigenaar van alle aandelen in twee tussenhoudsters. Het rendement van het eerste fonds komt uit het vastgoed dat (indirect) door de ene tussenhoudster wordt gehouden, het rendement van het tweede fonds uit het vastgoed van de andere tussenhoudster. De belanghebbende hangt onder die tweede tussenhoudster. Tot 15 april 2021 hield de eerste tussenhoudster alle aandelen in een Nederlandse bv die als onroerendezaakrechtspersoon kwalificeert: een vennootschap waarvan de bezittingen grotendeels uit Nederlands vastgoed bestaan, zodat de verkrijging van haar aandelen voor de overdrachtsbelasting wordt behandeld als de verkrijging van het vastgoed zelf.
Volgens de door het hof vastgestelde feiten beleggen in het tweede fonds andere participanten dan in het eerste; het gaat daar met name om pensioenfondsen. Geen enkele belegger hield 90 procent of meer van de units van een van beide fondsen.
Toen het eerste fonds werd geliquideerd, nam de belanghebbende op 15 april 2021 alle aandelen in de Nederlandse vastgoed-bv over. Zij deed aangifte voor de overdrachtsbelasting over een waarde in het economische verkeer van € 15.830.000 en voldeed € 1.266.400 aan belasting. Dat bedrag komt overeen met het toen geldende tarief van 8 procent voor niet-woningen. Vervolgens maakte zij bezwaar tegen haar eigen aangifte: volgens haar was helemaal geen overdrachtsbelasting verschuldigd, omdat de concernvrijstelling van toepassing was.
Procesverloop: twee keer gewonnen, in cassatie verloren
De inspecteur wees het bezwaar af. De belanghebbende ging in beroep bij de Rechtbank Den Haag, die haar op 22 december 2023 in het gelijk stelde (zaaknummer SGR 23/1123). De rechtbank stelde vast dat het bij het voor een concern vereiste belang om aandelenbezit gaat en dat de fondsbeheerder (indirect) zowel de overdragende tussenhoudster als de belanghebbende hield. Dat de vennootschappen hun inkomsten op grond van verbintenisrechtelijke afspraken moesten afdragen aan de unithouders, maakte dat volgens de rechtbank niet anders. De rechtbank verklaarde het beroep gegrond en bepaalde dat de betaalde overdrachtsbelasting moest worden teruggegeven.
De inspecteur ging in hoger beroep. Het Gerechtshof Den Haag bevestigde op 25 februari 2025 de uitspraak van de rechtbank (ECLI:NL:GHDHA:2025:369). De Staatssecretaris van Financiën stelde daarop beroep in cassatie in. Advocaat-generaal P.J. Wattel nam op 14 november 2025 conclusie (ECLI:NL:PHR:2025:1253) en adviseerde de Hoge Raad het cassatieberoep gegrond te verklaren. De belanghebbende reageerde schriftelijk op die conclusie.
De belastingkamer, bestaande uit vice-president J.A.R. van Eijsden als voorzitter en de raadsheren M.T. Boerlage en W.A.P. van Roij, volgde de advocaat-generaal. De Hoge Raad vernietigde zowel de uitspraak van het hof als die van de rechtbank en verklaarde het beroep tegen de uitspraak op bezwaar alsnog ongegrond. Voor een proceskostenveroordeling zag de Hoge Raad geen aanleiding.
Standpunten van partijen
De inspecteur, en in cassatie de staatssecretaris, betoogde dat de fondsbeheerder slechts de juridische titel van de aandelen in de tussenhoudsters bezat. Het daadwerkelijke economische belang lag volgens de fiscus bij de fondsparticipanten, en die vormen onderling geen concern. Zonder economisch belang kan een vennootschap volgens de staatssecretaris geen concernmoeder zijn. Hij wees er ook op dat het in deze zaak niet ging om het herschikken van vastgoed binnen één ondernemingsgroep, waarvoor de vrijstelling is bedoeld, maar om het indirect overhevelen van vastgoed van het ene fonds naar het andere, met verschillende groepen beleggers.
De staatssecretaris schetste in cassatie bovendien een voorbeeld van wat de uitleg van het hof in zijn ogen mogelijk zou maken: twee onafhankelijke partijen richten samen een dochter op met één soort aandelen, waarbij de een de juridische en de ander de economische eigendom krijgt. Vervolgens wordt een vastgoedvennootschap in die dochter ingebracht. Onder de lezing van het hof zou de economisch gerechtigde dan zonder heffing het belang in het vastgoed verwerven, omdat inbrenger en dochter tot hetzelfde concern zouden behoren.
De belanghebbende stelde daartegenover dat het hof terecht had geoordeeld dat aandelen van één soort het gehele daadwerkelijke belang in de vennootschap vertegenwoordigen, juridisch en economisch. Volgens haar lagen beide belangen dus bij de fondsbeheerder. Het arrest van de Hoge Raad uit 2010 over gecertificeerde aandelen, waarop de fiscus zich beriep, was volgens de belanghebbende niet relevant, omdat het daar ging om certificaten van aandelen en niet om units in een contractueel fonds.
Wat de Hoge Raad overwoog
De Hoge Raad stelt voorop wat onder een concern in de zin van artikel 5b, lid 2, van het Uitvoeringsbesluit belastingen van rechtsverkeer moet worden verstaan: een vennootschap waarin geen andere vennootschap het gehele of nagenoeg gehele belang heeft (de concernmoeder), samen met alle vennootschappen waarin zij wel het gehele of nagenoeg gehele belang heeft (de concerndochters).
Daarop volgt de kernoverweging. Van een concern is volgens de Hoge Raad alleen sprake voor zover de concernmoeder het gehele of nagenoeg gehele economische belang heeft bij de aandelen in de dochters. Wie de juridische eigendom van die aandelen heeft, doet er niet toe. Voor dat economische belang moet de moeder het gehele of nagenoeg gehele risico dragen van waardeverandering en tenietgaan van de aandelen, en moet zij de opbrengsten ervan geheel of nagenoeg geheel genieten. De Hoge Raad verwijst daarbij naar zijn eerdere arrest van 17 september 2010.
Het hof was er dus van uitgegaan dat aandelen van één soort automatisch het volledige juridische én economische belang vertegenwoordigen. Dat is volgens de Hoge Raad een onjuiste rechtsopvatting. Omdat de feiten in cassatie niet werden bestreden, kon de Hoge Raad de zaak zelf afdoen. Uit die feiten bleek dat de fondsparticipanten in betekenende mate het risico van waardeverandering van de aandelen in de tussenhoudsters en hun dochters droegen, en ook in betekenende mate de opbrengsten genoten. Het belang bij de aandelen berustte dus niet geheel of nagenoeg geheel bij de fondsbeheerder. Omdat geen enkele belegger 90 procent of meer van de units hield, behoorden de belanghebbende en de overdragende tussenhoudster evenmin tot een concern met een van de participanten. De concernvrijstelling was daarom niet van toepassing.
Tot slot maakte de Hoge Raad nog een opmerking over het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 4 juni 2026 in de zaak Nova Iberomoldes (C-837/24, ECLI:EU:C:2026:445). Dat arrest speelt hier geen rol, omdat uit de processtukken niet blijkt dat het ging om verrichtingen waarover lidstaten op grond van artikel 5 van Richtlijn 2008/7/EG (de kapitaalrichtlijn) geen indirecte belasting mogen heffen.
Juridisch kader
De overdrachtsbelasting is geregeld in de Wet op belastingen van rechtsverkeer (WBR). Op grond van artikel 2 WBR wordt belasting geheven bij de verkrijging van in Nederland gelegen onroerende zaken of rechten daarop. Artikel 4 WBR stelt de verkrijging van aandelen in een onroerendezaakrechtspersoon gelijk met de verkrijging van onroerende zaken, mits de verkrijger daarmee een aanmerkelijk belang verwerft of uitbreidt. In 2008 werd in die bepaling het begrip ‘belang’ ingevoerd, om constructies met soortaandelen te bestrijden waarmee kopers het volledige economische belang in een vastgoedvennootschap verkregen zonder formeel een aanmerkelijk deel van het geplaatste kapitaal te verwerven. De memorie van toelichting bij de Wet overige fiscale maatregelen 2008 vermeldt dat wanneer alle aandelen exact dezelfde rechten hebben, wel bij het geplaatste kapitaal kan worden aangesloten, omdat dat dan het gehele belang vertegenwoordigt. Op die passage leunden rechtbank en hof.
Artikel 15, lid 1, aanhef en letter h, WBR stelt de verkrijging bij fusie, splitsing en interne reorganisatie vrij, onder voorwaarden die bij algemene maatregel van bestuur zijn uitgewerkt. Artikel 5b van het Uitvoeringsbesluit regelt de vrijstelling bij interne reorganisatie: die geldt als een vennootschap die tot een concern behoort onroerende zaken overdraagt aan een andere vennootschap van hetzelfde concern. Lid 2 bevat de definitie van een concern, en lid 8 bepaalt dat het gehele of nagenoeg gehele belang moet worden vertegenwoordigd door het onmiddellijk of middellijk bezit van aandelen. Tot 2008 sprak het besluit van ‘alle of nagenoeg alle aandelen’; per 1 januari 2008 werd dat ‘het gehele of nagenoeg gehele belang’. Volgens de nota van toelichting moest die wijziging voorkomen dat met constructies juridisch een concern ontstaat zonder dat daarvan in economisch opzicht sprake is.
De vraag in deze zaak was dus hoe het begrip belang in artikel 5b moet worden gelezen: als aandelenbelang in goederenrechtelijke zin, zoals het hof deed, of als economisch belang, waarbij ook verbintenisrechtelijke afspraken tellen. De advocaat-generaal kwam tot de conclusie dat de opmerking in de wetsgeschiedenis over aandelen van één soort over goederenrecht gaat, en niet over de situatie waarin het economische belang via een contract bij een ander dan de aandeelhouder ligt. De Hoge Raad volgde die economische benadering.
Eerdere rechtspraak
Het arrest bouwt voort op HR 17 september 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BL5558). Daarin ging het om een bv die bij een eerdere overdracht de reorganisatievrijstelling had genoten, waarna de aandelen in de bv binnen de driejaarstermijn werden gecertificeerd. De fiscus legde een naheffing op omdat de bv daardoor niet langer tot het concern zou behoren. De Hoge Raad oordeelde dat van bezit van aandelen ook sprake is bij bezit van certificaten, als het economische belang bij de certificaathouder ligt. Toen bood de economische benadering ruimte om ook een certificaathouder als aandeelhouder te laten gelden; nu pakt zij voor de belastingplichtige ongunstig uit.
Een tweede relevant arrest is HR 9 april 2021 (ECLI:NL:HR:2021:504). Daarin oordeelde de Hoge Raad dat een fondsbeheerder die voor rekening en risico van participanten in een Duits Sondervermögen, eveneens zonder rechtspersoonlijkheid, de juridische eigendom van aandelen in een vastgoedvennootschap verkreeg, overdrachtsbelasting verschuldigd was, omdat hij daarmee een aanmerkelijk belang in de zin van artikel 4 WBR verwierf. Volgens de conclusie van de advocaat-generaal hebben sommige auteurs daaruit afgeleid dat de houder van alleen de juridische titel ook een concern kan vormen. Het arrest van 6 november 2026 maakt duidelijk dat die redenering niet opgaat: voor de heffing kan de juridische eigendom van belang zijn, maar voor de concernvrijstelling telt het economische belang.
De belastingkamer wees eerder dit jaar ook andere arresten in de overdrachtsbelasting, onder meer over de splitsingsvrijstelling (ECLI:NL:HR:2026:494, 27 maart 2026) en over het consolideren van belangen bij vastgoed-bv’s (ECLI:NL:HR:2026:202, 6 februari 2026). Ook in die zaken stond de vraag centraal hoe ver de vrijstellingen en heffingsregels in de economische realiteit van een structuur doorwerken.
Betekenis voor beleggers, fondsen en vastgoedeigenaren
Voor de vastgoedmarkt is het arrest vooral relevant voor beleggingsfondsen zonder rechtspersoonlijkheid die via vennootschappen Nederlands vastgoed houden. Veel internationale fondsen, maar ook Nederlandse fondsen voor gemene rekening, zijn zo opgezet: een beheerder of bewaarder houdt juridisch de aandelen, terwijl de waardeontwikkeling via de fondsdocumentatie toekomt aan de participanten. Wie binnen zo’n structuur vastgoed of vastgoedvennootschappen tussen fondsen of compartimenten wil verschuiven, kan na dit arrest niet meer rekenen op de concernvrijstelling als de participanten verschillen en geen van hen 90 procent of meer houdt.
Vastgoedjournaal publiceerde op 6 november een bijdrage van Susan Raaijmakers en Kevin van Butselaar van Borgen Tax, die concluderen dat het arrest de mogelijkheden beperkt om vastgoed binnen fondsstructuren belastingvrij te herstructureren, en dat er nog vragen openliggen over hoe ver de economische benadering reikt. PropertyNL vatte de uitspraak dezelfde dag samen met de constatering dat het economische eigendom bij de participanten ligt.
De financiële gevolgen zijn aanzienlijk. In deze zaak ging het om ruim € 1,26 miljoen op een vastgoedvennootschap van € 15,8 miljoen. Sinds 2023 bedraagt het algemene tarief voor niet-woningen 10,4 procent, zodat een vergelijkbare verschuiving nu nog duurder uitvalt. Bij de liquidatie of herschikking van fondsen, het samenvoegen van compartimenten of het overhevelen van vastgoed naar een opvolgend fonds moet de overdrachtsbelasting dus als reële kostenpost worden meegenomen.
Het arrest kan ook gevolgen hebben voor lopende procedures en bezwaren waarin belastingplichtigen zich op de lijn van het Gerechtshof Den Haag beriepen. Die lijn is nu verlaten. Omgekeerd volgt uit het arrest dat de economische benadering niet alleen tegen de belastingplichtige werkt: waar het economische belang wél vrijwel volledig bij één moedervennootschap ligt, kan een concern bestaan ongeacht wie juridisch eigenaar is, zoals in de certificatenzaak uit 2010.
Praktische tips
- Breng de economische gerechtigdheid in kaart. Kijk bij elke voorgenomen herstructurering niet alleen naar de aandeelhoudersstructuur, maar ook naar fondsovereenkomsten, prospectussen en andere contracten die bepalen wie het risico van waardeverandering draagt en wie de opbrengsten ontvangt.
- Let op de 90-procentsgrens. Een concern vereist dat de moeder het gehele of nagenoeg gehele belang heeft. In de praktijk wordt daarvoor 90 procent aangehouden; de Hoge Raad toetste in deze zaak ook of een participant die grens haalde.
- Reken de heffing door in liquidatie- en overdrachtsscenario’s. Bij het beëindigen van een fonds of het overdragen van vastgoedvennootschappen naar een ander fonds hoort de overdrachtsbelasting in het rekenmodel, inclusief het actuele tarief.
- Toets andere vrijstellingen apart. Het arrest gaat over de concernvrijstelling bij interne reorganisatie. Of in een concreet geval een andere vrijstelling of de Europese kapitaalrichtlijn een rol speelt, hangt af van de feiten; de Hoge Raad zag daarvoor in deze zaak geen aanknopingspunten.
- Overweeg vooroverleg. Bij complexe fondsstructuren kan vooraf afstemming met de Belastingdienst duidelijkheid geven voordat een transactie wordt uitgevoerd.
- Herbeoordeel lopende bezwaren. Wie bezwaar of beroep heeft lopen op basis van de uitleg van het hof, doet er goed aan die positie opnieuw te bezien.
Wat nu?
Met het arrest van de Hoge Raad is de zaak definitief beslist: de belanghebbende krijgt de betaalde overdrachtsbelasting niet terug. Voor de praktijk ligt de nadruk nu op de vraag hoe de economische benadering uitwerkt in andere structuren, zoals fondsen met één dominante belegger, fondsen met meerdere compartimenten of structuren met bewaarentiteiten. Die vragen beantwoordt het arrest niet rechtstreeks. Fiscalisten zullen de komende tijd vooral kijken naar de wijze waarop de Belastingdienst het arrest in lopende dossiers toepast.
Bron: Hoge Raad, ECLI:NL:HR:2026:1814 · Extra bronnen: Gerechtshof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2025:369, Conclusie A-G Wattel, ECLI:NL:PHR:2025:1253, PropertyNL, Vastgoedjournaal
Geef een reactie