De nieuwe gevangenis De Kade op het voormalige bedrijventerrein Petroleum-Zuid in Antwerpen is in gebruik genomen. Op zondag 8 november 2026 zijn de eerste 86 gedetineerden overgebracht van de oude gevangenis aan de Begijnenstraat naar het nieuwe complex, meldde VRT NWS op 9 november. Het Belgische Gevangeniswezen bevestigde dat de verhuizing goed verliep. De gevangenis aan de Olieweg, op de Blue Gate-site in Antwerpen-Zuid, kostte volgens VRT NWS 195,5 miljoen euro en biedt plaats aan 440 gedetineerden.
Voor de vastgoedmarkt is het project om twee redenen interessant. Het is een groot maatschappelijk vastgoedproject dat via een langlopend DBFM-contract is gerealiseerd, met een private partij die een kwarteeuw verantwoordelijk blijft voor het gebouw. En het markeert een volgende stap in de herontwikkeling van Petroleum-Zuid, een voormalig petroleumterrein aan de zuidrand van de Antwerpse binnenstad dat stap voor stap een nieuwe bestemming krijgt.
Gefaseerde ingebruikname
De gevangenis werd volgens VRT NWS op 3 september 2026 officieel geopend. In de weken daarna volgden twee testweekenden, met een maand ertussen. Aan het laatste, begin oktober, namen 180 mensen deel die zich vrijwillig lieten opsluiten: mensen die binnen justitie werken, zoals advocaten, magistraten en justitieassistenten, en een beperkt aantal journalisten.
De ingebruikname verloopt gefaseerd, mede omdat er nog personeel wordt gezocht. In december 2025 meldde VRT NWS dat ongeveer 200 cipiers en zo’n 80 administratieve medewerkers nodig waren en dat gedetineerden pas in het najaar zouden verhuizen, zodra er voldoende personeel was. Volgens VRT NWS gaat het in de eerste fase alleen om mannen die op een uitspraak van de rechter wachten, en om geïnterneerden. Vrouwen blijven voorlopig in de Begijnenstraat.
Directeur An Janssens sprak tegenover VRT NWS van een andere sfeer in het nieuwe gebouw, met onder meer afgesloten sanitair en bedden die niet op de grond liggen. Ze plaatste ook een kritische kanttekening: de cellen zijn nog altijd klein.
Een gevangenis opgezet als kleine stad
De nieuwe gevangenis is opgezet als een kleine stad, met gebouwen, pleinen en straten. Volgens Jan De Nul, dat het project bouwde, zijn de cellengebouwen op een verhoogd maaiveld geplaatst en omringd door populieren. Het complex is verdeeld in leefeenheden van 22 gedetineerden met een eigen keuken en leefruimte. Die kleinere eenheden moeten meer ruimte bieden voor begeleiding, opleiding en re-integratie in de samenleving.
Bij de eerstesteenlegging in februari 2024 noemden zowel VRT NWS als Jan De Nul een verdeling van 330 plaatsen voor mannen, 66 voor vrouwen en 44 in een afdeling met een medisch centrum en een zorgunit. Het terrein is volgens Jan De Nul ongeveer zeven hectare groot en driehoekig van vorm. Ongeveer twee derde ervan wordt groene ruimte, met 1.600 nieuwe bomen. De toegang ligt aan de Olieweg, vlak bij het Vlinderpaleis.
Prefab en duurzame techniek
Op het gebied van bouwtechniek koos de bouwcombinatie voor prefabricage: wanden en vloeren werden in de fabriek gemaakt om de bouw te versnellen. De bouw startte in het najaar van 2023; de planning ging aanvankelijk uit van ingebruikname in het voorjaar van 2026. Volgens VRT NWS stond de start bij de eerstesteenlegging op 20 april 2026 gepland.
Ook duurzaamheid kreeg een plek in het ontwerp. Jan De Nul noemde in februari 2024 een compact ontwerp, energiebeheer, hergebruik van regenwater en grijs water, maximaal gebruik van daglicht, groene daken en zones, en zonnepanelen waar geen groen dak ligt. Het complex is aangesloten op het warmtenet van Blue Gate, dat warmte uit rioolwater gebruikt. Het consortium mikte op een BREEAM-score Excellent.
Het DBFM-model en de partijen
De gevangenis is gebouwd door het consortium Hortus Conclusus, een samenwerking van Jan De Nul Group en EEG Group. Opdrachtgever is de Regie der Gebouwen, de vastgoedbeheerder van de federale overheid. Het project is gerealiseerd via een publiek-private DBFM-overeenkomst (Design, Build, Finance, Maintain): het consortium ontwierp, bouwde en financierde het complex en is 25 jaar verantwoordelijk voor het onderhoud. De federale overheid betaalt daarvoor een jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding en neemt de gevangenis aan het einde van het contract over.
Voor de private partij gaat het om een langjarige, door de overheid gedragen kasstroom; voor de overheid om een manier om een grote investering te spreiden en de risico’s van bouw en onderhoud bij de markt te leggen. Volgens Jan De Nul maakt de gevangenis deel uit van een masterplan voor detentie en internering in humane omstandigheden.
Een lang voortraject
Het project heeft een lange voorgeschiedenis. Volgens VRT NWS viel de beslissing om in Antwerpen een nieuwe gevangenis te bouwen al in 2008; pas op 20 februari 2024 werd de eerste steen gelegd. De toenmalige minister van Justitie Paul Van Tigchelt erkende toen dat het dossier flink vertraagd was en moeilijkheden had gekend. Ook staatssecretaris Mathieu Michel en de Antwerpse schepen Annick De Ridder waren bij die gelegenheid aanwezig.
De nieuwe gevangenis moest het verouderde complex aan de Begijnenstraat vervangen. Volgens VRT NWS blijft dat oude complex door capaciteitsproblemen echter langer open. In december 2025 meldde de omroep al dat een deel van het oude gebouw open zou blijven en gerenoveerd zou worden.
Betekenis voor de Antwerpse vastgoedmarkt
Voor Antwerpen betekent de ingebruikname dat een groot stuk van de Blue Gate-site op Petroleum-Zuid een vaste maatschappelijke functie krijgt. Een gevangenis met een private onderhoudspartij voor 25 jaar legt het gebruik van dit deel van het gebied voor lange tijd vast. Tegelijk illustreert de doorlooptijd, van besluit in 2008 tot de eerste gedetineerden in 2026, hoe lang publieke vastgoedprojecten kunnen duren.
Wat nu?
Met de ingebruikname begint de exploitatiefase van het DBFM-contract. De verdere overbrenging van gedetineerden hangt af van de werving van voldoende personeel. Wanneer de gevangenis volledig bezet is en welke delen van het oude complex aan de Begijnenstraat in gebruik blijven, is nog niet bekendgemaakt.
Bron: VRT NWS – Eerste 86 gevangenen komen aan in nieuwe Antwerpse gevangenis De Kade (9 november 2026)
Extra bronnen: VRT NWS – testweekend nieuwe gevangenis Antwerpen (12 oktober 2026) · VRT NWS – nieuwe gevangenis Antwerpen zoekt cipiers (4 december 2025) · VRT NWS – eerstesteenlegging nieuwe gevangenis Antwerpen (20 februari 2024) · Jan De Nul – Official foundation stone-laying of new prison in Antwerp (20 februari 2024) · Jan De Nul – Construction new prison Antwerp starts this autumn (6 oktober 2023)
Geef een reactie