Bij ruim vier op de tien woningverkopen komt de taxatie voor de hypotheek vrijwel precies uit op de afgesproken koopsom. Dat blijkt uit onderzoek van de economen Ramon de Punder en Mathijs Dijkstra van de Universiteit van Amsterdam (UvA), waarover PropertyNL en Vastgoedjournaal op 10 november berichtten. Volgens de onderzoekers ligt de taxatiewaarde vaker dicht bij de koopprijs dan te verwachten is als taxateurs echt onafhankelijk zouden waarderen. Dat roept vragen op over de zekerheid die banken denken te hebben.
Wat de onderzoekers vonden
De Punder en Dijkstra bekeken 694 Nederlandse woningverkopen. Per transactie vergeleken zij de afgesproken koopprijs met de taxatiewaarde die bij de hypotheekverstrekker werd ingediend. De taxatierapporten kwamen van hypotheekadviesbedrijf Viisi.
In 21,3 procent van de gevallen was de taxatie exact gelijk aan de koopsom. Taxaties worden in de praktijk meestal afgerond op 5.000 euro. Binnen die marge kwam de taxatiewaarde in 41,5 procent van de gevallen overeen met de verkoopprijs. Daar komt de kop over meer dan 40 procent vandaan.
Om te toetsen of dat toeval kan zijn, bouwden de onderzoekers een statistisch waarderingsmodel. Dat model schat de waarde van een woning op basis van de kenmerken en de marktomstandigheden, zonder de koopsom of de taxatie te gebruiken. Vervolgens vergeleken zij de uitkomsten van het model met de werkelijke taxaties en koopprijzen. De taxaties lagen dichter bij de afgesproken prijs dan bij onafhankelijke waarderingen te verwachten valt. De onderzoekers spreken van sterk statistisch bewijs.
Volgens de onderzoekers hoeft daar geen kwade wil van individuele taxateurs achter te zitten. Alle partijen bij een verkoop hebben er belang bij dat de taxatie de afgesproken prijs ondersteunt. Op basis van de taxatie stelt de bank vast of het onderpand voldoende is voor de lening.
Waarom dit telt voor financiers
Het risico zit vooral bij een omslag in de markt. Als een taxatie te sterk aan de afgesproken prijs is gekoppeld, heeft de bank mogelijk minder zekerheid dan zij denkt. Dalen de prijzen, dan kan bij verkoop een restschuld overblijven. Zolang de prijzen stijgen, kan dat risico volgens de onderzoekers lange tijd onzichtbaar blijven. Het wordt groter naarmate de markt afkoelt.
Dat moment lijkt dichterbij te komen. Volgens CBS en Kadaster waren bestaande koopwoningen in september 2,9 procent duurder dan een jaar eerder, terwijl de inflatie op 3,4 procent lag. Reëel werd een koopwoning daarmee volgens een berekening van de redactie voor het eerst sinds januari 2024 iets goedkoper. In zo’n markt wordt de vraag of een taxatie een onafhankelijke ondergrens biedt belangrijker.
Kanttekeningen
PropertyNL wijst zelf op de beperkingen. De gegevens komen van één hypotheekadviseur. Het onderzoek zegt daarom niet hoe alle Nederlandse taxateurs werken, maar wijst wel op een mogelijke zwakke plek in het taxatieproces. Over welke jaren de 694 transacties gaan en waar het onderzoek is gepubliceerd, vermeldt de berichtgeving niet.
De uitkomst staat ook naast recentere cijfers van de sector zelf. Het Nederlands Register Vastgoed Taxateurs (NRVT) presenteerde op 27 oktober zijn eerste Staat van de Taxatiesector. Daarin analyseerde het register ruim 1,1 miljoen gevalideerde taxatierapporten. In de periode 2012 tot en met 2017 kwam volgens eerder onderzoek van De Nederlandsche Bank ongeveer 95 procent van de taxaties uit op of boven de koopsom. In 2025 was dat volgens NRVT gedaald tot 61,3 procent. De gemiddelde afwijking ten opzichte van de koopsom slonk van circa +2,9 procent naar ongeveer -0,3 procent in de periode 2019-2025.
De twee onderzoeken meten iets anders. NRVT kijkt naar de vraag of een taxatie boven of onder de koopsom ligt en naar de gemiddelde afwijking. De UvA-economen kijken naar hoe vaak taxatie en koopsom nagenoeg samenvallen, en of dat statistisch te verklaren is. Een gemiddelde afwijking van bijna nul sluit niet uit dat veel taxaties precies op de koopsom uitkomen. Samen geven ze een genuanceerder beeld: taxaties liggen minder vaak boven de koopsom dan tien jaar geleden, maar volgens de UvA-onderzoekers nog verdacht vaak er precies op.
Wat de onderzoekers voorstellen
De onderzoekers pleiten ervoor statistische waarderingsmodellen vaker te gebruiken als onafhankelijke controle op het oordeel van de taxateur. Daarnaast willen zij meer transparantie en onafhankelijke toetsing van taxatiemethoden. De Punder benadrukt dat het niet de bedoeling is taxateurs te vervangen. Het gaat erom dat een taxatie een onafhankelijk oordeel geeft.
Die richting sluit aan bij wat NRVT zelf verwacht. In de Staat van de Taxatiesector schrijft het register dat digitalisering en slimmere systemen eenvoudige waarderingsvragen sneller en goedkoper maken, terwijl bij complexe objecten en grotere risico’s ruimte blijft voor verdiepend onderzoek en het professionele oordeel van de taxateur.
Betekenis voor de zakelijke markt
Het UvA-onderzoek gaat over woningtaxaties voor hypotheken. De vraag die het oproept, speelt in de zakelijke vastgoedmarkt ook. Beleggers, banken en fondsen leunen bij aankopen, herfinanciering en jaarverslaggeving op taxaties. Bij commercieel vastgoed is het aantal vergelijkbare transacties kleiner en is een waardering sterker afhankelijk van aannames over huur, leegstand en rendement. Een onafhankelijke toets op die aannames is daar dus minstens zo relevant. Het onderzoek zelf doet daar geen uitspraken over.
Wat volgt
Of het onderzoek leidt tot aanpassingen in het taxatiestelsel, is nog niet bekend. NRVT rapporteert volgens het convenant met het Rijk periodiek over de sector. Voor financiers en beleggers is het vooral een signaal om in een afkoelende markt kritisch te kijken naar hoe onafhankelijk de waarderingen zijn waarop zij hun leningen en portefeuilles baseren.
Bron: PropertyNL – Hoe toevallig is dat: taxaties even hoog als de verkoopprijs
Extra bronnen: Vastgoedjournaal – Woningtaxatie en verkoopprijs verdacht vaak gelijk · NRVT – Staat van de Taxatiesector (27 oktober 2026) · NRVT – Staat van de Taxatiesector (pdf)
Geef een reactie