Een zorgstichting die een ouderencomplex om niet verkreeg met een statutaire belofte om er woningen voor ouderen te blijven bieden, kan die belofte niet zomaar via een statutenwijziging laten verdwijnen om het terrein te verkopen. Dat blijkt uit een kortgedingvonnis van de voorzieningenrechter van de Rechtbank Midden-Nederland van 17 november 2026 (ECLI:NL:RBMNE:2026:8146). Stichting Warande uit Zeist wilde een notaris dwingen mee te werken aan het schrappen van de doelstelling die haar verbindt aan het wooncomplex Kraaybeek in Driebergen-Rijsenburg. De rechter wees die vordering af: de notaris heeft volgens hem voldoende gegronde redenen om haar medewerking te weigeren, omdat de verkoopplannen de belangen van de bewoners van de 79 appartementen schaden. Warande wilde de opbrengst, die volgens de uitspraak mogelijk boven de € 8 miljoen uitkomt, gebruiken voor haar andere zorgdoelen.
Partijen en advocaten
Eiser: Stichting Warande (Zeist)
Advocaat: mr. E. Bosscher, Aardema Van Boetzelaer Advocaten (Heerenveen) · bosscher@avblegal.nl · 0513-657980
Gedaagde: notaris (geanonimiseerd in de uitspraak)
Advocaat: mr. L.H. Rammeloo, TACT Advocaten (Amsterdam) · rammeloo@tactadvocaten.nl · 06-11388589
Instantie: Rechtbank Midden-Nederland, voorzieningenrechter (zittingsplaats Utrecht) · Datum: 17 november 2026 · ECLI: ECLI:NL:RBMNE:2026:8146 · Deelgebied: Koop & levering vastgoed
Advocaat in deze zaak? Wij nemen uw zienswijze op deze uitspraak en de betekenis ervan voor de vastgoedsector graag op. Mail Roderick van Vleuten via roderick@vastgoedkoerier.nl.
De procespartijen
Eisende partij is Stichting Warande, gevestigd in Zeist, bijgestaan door mr. E. Bosscher, advocaat bij Aardema Van Boetzelaer Advocaten in Heerenveen. Gedaagde is een notaris, die in de gepubliceerde uitspraak is geanonimiseerd als mr. [gedaagde partij]; zij werd bijgestaan door mr. L.H. Rammeloo van TACT Advocaten in Amsterdam, die volgens de website van haar kantoor onder meer tuchtrecht voor notarissen als rechtsgebied heeft. De bewoners en hun vereniging, de Bewonersvereniging Woongroep Kraaybeek (in de uitspraak afgekort als BWK), waren geen procespartij. Het vonnis is gewezen door mr. N.A.J. Purcell.
De feiten: een fusie met een woonbelofte
Warande is een zorgstichting die zich vooral richt op verpleeghuiszorg en verblijfszorg met persoonlijke verzorging en begeleiding voor ouderen. Zij exploiteert volgens het vonnis ongeveer tien locaties. Op 5 september 2023 fuseerde Warande met Stichting Kraaybeek en een tweede stichting. Stichting Kraaybeek bestond sinds 1977 en was eigenaar van een wooncomplex voor ouderen op antroposofische grondslag op het terrein Kraaybeek in Driebergen-Rijsenburg. Door de juridische fusie ging het vermogen van Stichting Kraaybeek onder algemene titel over op Warande. Warande werd zo om niet eigenaar van het terrein en het wooncomplex; de bewoners huren sindsdien van Warande.
De verdwijnende stichtingen bedongen bij de fusie dat hun doel werd opgenomen in de statuten van Warande. Die doelstelling komt er, samengevat, op neer dat Warande voorziet in woningen voor ouderen, in het bijzonder op het terrein Kraaybeek en op het terrein Valckenhof in Zeist. Daaronder valt ook het bouwen van extra woningen en het huren, verhuren, bezwaren of vervreemden van delen van die terreinen, maar alleen voor zover dat nodig of nuttig is om het doel te bereiken. Verder gaat het om een bijdrage aan het sociale en culturele leven van de bewoners op antroposofische grondslag en om begeleiding van de bewoners. Een doelstelling van dezelfde strekking stond sinds 1977 in de statuten van Stichting Kraaybeek. De Valckenhof, een vergelijkbaar complex in Zeist, bleef in deze procedure buiten beschouwing.
Warande wil het terrein nu verkopen en de opbrengst inzetten voor haar andere statutaire, zorggerelateerde doelstellingen. De doelstelling staat daaraan in de weg: partijen gingen er volgens de rechter terecht van uit dat Warande onder de huidige statuten de verkoopopbrengst alleen mag gebruiken om de woondoelstelling te verwezenlijken. Warande vroeg daarom een notaris om een akte van statutenwijziging te verlijden waarmee de doelstelling uit de statuten zou verdwijnen. De notaris weigerde, met een beroep op de belangen van derden: de bewoners van de 79 appartementen en hun bewonersvereniging.
Het procesverloop
Warande dagvaardde de notaris op 8 oktober 2026 in kort geding, met 31 producties. De notaris diende op 30 oktober 2026 een conceptakte van de statutenwijziging in, en op aandringen van de bewonersvereniging ook een brief van die vereniging aan de notaris met bijlagen en een bericht van de vereniging aan de advocaat van de notaris. Warande wijzigde op 2 november 2026 haar eis bij akte. De mondelinge behandeling vond plaats op 3 november 2026. Daar verschenen de statutair bestuurder van Warande, de beide advocaten, de notaris zelf en een kandidaat-notaris van haar kantoor. Volgens het vonnis kwamen de bewoners in groten getale naar de zitting.
Opvallend is dat de bewoners en hun vereniging vooraf waren gewezen op de mogelijkheid om zich in de procedure te voegen of tussen te komen. Dat deden zij niet. Zij waren dus geen partij en konden hun standpunt niet zelf naar voren brengen. De rechter noemt die passiviteit opmerkelijk, omdat de bewoners zich over de plannen van Warande duidelijk roeren: zij zochten volgens het vonnis contact met de media en begonnen of dreigden eerder met juridische en tuchtrechtelijke procedures. Het vonnis werd op 17 november 2026 in het openbaar uitgesproken.
Standpunten van partijen
Warande stelde dat de verkoop van het terrein noodzakelijk is, dat zij alles heeft gedaan om de bewoners daarvan te overtuigen en dat er bij de verkoop geen rechtens te respecteren belangen van de bewoners in het gedrang komen. Een constructieve discussie met de bewoners is volgens Warande niet mogelijk gebleken, omdat zij zich blijven verzetten. Warande lichtte toe dat de omstandigheden sinds de fusie zijn veranderd. Het is niet gelukt om op het terrein zorgwoningen te ontwikkelen. Daarnaast heeft zij na een strategische heroriëntatie besloten zich weer vooral op haar zorgactiviteiten te richten en niet langer op de verhuur van niet-zorgwoningen aan senioren.
De notaris voerde geen inhoudelijk verweer van betekenis. Zij beriep zich op de belangen van de bewoners als reden om de statuten niet op deze manier te wijzigen. Dat is ook de reden dat de rechter bij de proceskosten het tarief voor eenvoudige zaken toepaste.
Op de zitting kwam ook een alternatief ter sprake dat de bewonersvereniging had aangedragen: Warande zou de woondoelstelling samen met het daarvoor bestemde vermogen kunnen onderbrengen in een aparte stichting. Warande stelde dat die oplossing lastig zou zijn, omdat het de vraag is of het College Saneringen Zorg daarmee zou instemmen.
De overwegingen van de voorzieningenrechter
Spoedeisend belang aanwezig
De rechter stelde eerst vast dat Warande een spoedeisend belang heeft. Als het klopt dat de verkoop noodzakelijk is en overleg met de bewoners vastloopt, kan van Warande niet worden verwacht dat zij een bodemprocedure afwacht. Vervolgens toetste de rechter, zoals gebruikelijk in kort geding, of de vordering in een bodemprocedure voldoende kans van slagen heeft om haar nu al bij voorlopige voorziening toe te wijzen, en woog hij de belangen van beide partijen.
De ministerieplicht van de notaris en haar grenzen
Uitgangspunt is dat een notaris verplicht is de diensten te verlenen waarom een cliënt vraagt, zoals het verlijden van een akte van statutenwijziging. Die zogenoemde ministerieplicht volgt uit artikel 21 van de Wet op het notarisambt (Wna). Ze is niet onbegrensd: de notaris moet, en mag dus, haar medewerking weigeren als zij daar gegronde redenen voor heeft. De vraag in dit kort geding was dus niet of Warande haar statuten in het algemeen mag wijzigen, maar of de notaris gegronde redenen heeft om aan deze specifieke wijziging niet mee te werken.
Doel en vermogen horen bij elkaar
De rechter grijpt terug op het wezen van de stichting. Uit artikel 2:285 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek volgt dat een stichting beoogt met behulp van een daartoe bestemd vermogen een in de statuten vermeld doel te verwezenlijken. Stichting Kraaybeek deed dat van 1977 tot 2023 met het eigendom van het wooncomplex en een banksaldo, dat volgens de bewoners ten tijde van de fusie ongeveer € 2 miljoen bedroeg. Bij de fusie gingen zowel het vermogen als de woondoelstelling over naar Warande. Dat was volgens de rechter een voorwaarde van Stichting Kraaybeek, en het speelde ook mee in de beslissing van de bewonersvereniging om geen bezwaar tegen de fusie te maken.
De rechter acht het voldoende aannemelijk dat Warande in de aanloop naar de fusie heeft uitgedragen dat zij zowel aan de nieuwe woondoelstelling als aan haar bestaande doelen kon en zou voldoen. Warande was immers veel groter dan Stichting Kraaybeek, had een betere vermogenspositie die door de fusie nog zou verbeteren, en had plannen om op het terrein zorgwoningen te realiseren, waarvan ook het bestaande wooncomplex zou kunnen profiteren. Daarbij bleef volgens het vonnis steeds het uitgangspunt dat de koppeling tussen het vermogen en de doelstelling van Stichting Kraaybeek na de fusie in stand zou blijven. Kraaybeek kreeg ook een eigen deelbegroting binnen Warande, die er volgens Warande nog steeds is.
Evident in strijd met de uitgangspunten van de fusie
Relatief kort na de fusie wil Warande van de doelstelling af. Volgens de rechter is het voornemen om het terrein te verkopen en de opbrengst te besteden aan andere, zorggerelateerde doelen zo evident in strijd met de uitgangspunten van de fusie dat Warande de doelstelling op dit moment niet mag schrappen, en zeker niet op deze manier. Die uitgangspunten waren dat het vermogen na de fusie in goede handen zou zijn en dat de koppeling met de woondoelstelling zou blijven bestaan.
Koop breekt geen huur, maar dat is niet genoeg
Een belangrijk onderdeel van de afweging betreft de positie van de bewoners als huurders. Op grond van artikel 7:226 BW gaan huurovereenkomsten bij verkoop van het verhuurde over op de nieuwe eigenaar: koop breekt geen huur. Volgens de rechter doet dat beginsel niet af aan de conclusie dat de belangen van de bewoners worden geschaad. Er is een wezenlijk verschil tussen een verhuurder die van meet af aan eigenaar was en de doelstelling als leidend beginsel heeft, en een verhuurder die zojuist € 8 miljoen of meer heeft betaald om eigenaar te worden en niets met de doelstelling te maken heeft. Doelstelling en vermogen waren bijna vijftig jaar in één hand. Het spreekt volgens de rechter voor zich dat de bewoners beter af zijn bij die situatie dan bij een onbekende derde als eigenaar.
Belangen van niet-procespartijen tellen mee
Dat de bewoners en hun vereniging geen procespartij waren, maakt volgens de rechter niet uit. Het is evident dat zij belang hebben bij het behoud van de doelstelling, die drie jaar eerder juist ter bescherming van hún belangen in de statuten van Warande werd opgenomen. De rechter mag die belangen meewegen, ook als de bewoners niet zelf verschijnen om ze toe te lichten. Dat geldt temeer omdat de notaris juist die belangen als reden voor haar weigering aanvoerde. De bewoners zijn volgens het vonnis de enige belanghebbenden bij de doelstelling.
Een aparte stichting als uitweg
Ten overvloede gaat de rechter in op de oplossing die de bewonersvereniging voorstelde: de doelstelling met het bijbehorende vermogen onderbrengen in een aparte stichting. Dat klinkt de rechter als een zinvolle oplossing in de oren. Daarmee zou de situatie van 1977 tot 2023 worden hersteld, en dat is volgens hem gerechtvaardigd omdat Warande zo kort na de fusie van gedachten is veranderd over welke doelen zij wil nastreven. Het bezwaar van Warande dat het College Saneringen Zorg daarmee mogelijk niet instemt, overtuigt de rechter niet. Dat college moet er onder meer voor zorgen dat vastgoed dat met zorggeld is betaald niet voor een te lage prijs wordt verkocht. Het is volgens de rechter maar de vraag of hier sprake is van zulk zorgvastgoed: het terrein Kraaybeek heeft geen zorgdoel en is pas recent en om niet in het vermogen van een zorgverlener gekomen. De rechter ziet niet in waarom het bezwaarlijk zou zijn als het enkele jaren later weer om niet naar een andere stichting met hetzelfde doel overgaat. Kiest Warande voor die weg, dan ligt het volgens het vonnis voor de hand dat zij met de bewoners overlegt over de concrete invulling.
De beslissing
De voorzieningenrechter wijst de vorderingen van Warande af. Warande moet de proceskosten van de notaris betalen, begroot op € 1.290: € 341 griffierecht, € 760 salaris advocaat en € 189 nakosten, te vermeerderen met € 98 en betekeningskosten als niet tijdig wordt betaald. De proceskostenveroordeling is uitvoerbaar bij voorraad verklaard. Het vonnis is een voorlopige voorziening; een bodemrechter kan anders oordelen.
Juridisch kader
De zaak raakt aan meerdere wettelijke regelingen die voor eigenaren van maatschappelijk vastgoed van belang zijn.
- Artikel 2:285 BW definieert de stichting als rechtspersoon die met een daartoe bestemd vermogen een statutair doel verwezenlijkt. De koppeling tussen doel en vermogen is daarmee een wezenskenmerk.
- Artikel 2:293 BW bepaalt dat de statuten van een stichting alleen kunnen worden gewijzigd als de statuten daarin voorzien, en dat een statutenwijziging bij notariële akte moet worden vastgesteld. Zonder medewerking van een notaris komt een wijziging dus niet tot stand.
- Artikel 2:294 BW geeft de rechtbank de bevoegdheid om, op verzoek van het bestuur of het openbaar ministerie, de statuten te wijzigen als ongewijzigde handhaving zou leiden tot gevolgen die bij de oprichting redelijkerwijs niet kunnen zijn gewild. In dit kort geding speelde die route niet; de procedure ging uitsluitend over de weigering van de notaris.
- Artikel 21 Wet op het notarisambt regelt de ministerieplicht: de notaris moet zijn diensten verlenen, maar moet die weigeren als er gegronde redenen zijn, bijvoorbeeld als de gevraagde werkzaamheid in strijd is met het recht of de openbare orde, of als zijn medewerking wordt gevraagd bij handelingen die kennelijk een ongeoorloofd doel of gevolg hebben.
- Artikel 2:316 BW geeft schuldeisers, onder wie huurders, de mogelijkheid om in verzet te komen tegen een voorstel tot juridische fusie.
- Artikel 7:226 BW bepaalt dat bij overdracht van het verhuurde de huurovereenkomst overgaat op de verkrijger.
- Artikel 254 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering vormt de grondslag voor het kort geding bij spoedeisende zaken.
Eerdere rechtspraak over dezelfde fusie
Het vonnis staat niet op zichzelf. In 2023 stelde een van de bewoners van Kraaybeek, die in de uitspraken geanonimiseerd is, al verzet in tegen de toen nog voorgenomen fusie. De Rechtbank Midden-Nederland wees op 19 juli 2023 eerst een incidenteel verzoek van deze bewoner af om het bestuur van de stichtingen te schorsen of te ontslaan (ECLI:NL:RBMNE:2023:3943). Op 7 augustus 2023 verklaarde de rechtbank het verzet tegen de fusie ongegrond. De stichtingen weerspraken toen gemotiveerd dat het de bedoeling was het woonoord na de fusie te verkopen; renovatie stond volgens hen voorop, en de fusie zou daarvoor juist financiële ruimte bieden. Zelfs bij een verkoop zou de bewoner volgens die beschikking niet zonder meer worden benadeeld, omdat de huurovereenkomsten in stand blijven. Het vonnis van 17 november 2026 haalt die overwegingen expliciet aan.
De Ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam bekrachtigde die beslissing op 31 oktober 2023 (ECLI:NL:GHAMS:2023:2887). De Ondernemingskamer overwoog dat de rechter in een verzetprocedure op grond van artikel 2:316 BW niet beoordeelt of een fusie in algemene zin wenselijk is of om redenen van algemeen belang moet doorgaan. De vraag is alleen of de vermogenstoestand van de verkrijgende rechtspersoon na de fusie minder waarborg biedt dat de vordering van de schuldeiser wordt voldaan, en of er onvoldoende waarborgen zijn verkregen. Een huurder kan daarbij als schuldeiser worden aangemerkt, maar draagt de bewijslast. De Ondernemingskamer verwees daarbij naar een eerdere uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 21 februari 2019 (ECLI:NL:RBDHA:2019:2195). De fusie was op dat moment al geëffectueerd, omdat de opheffing van het verzet uitvoerbaar bij voorraad was verklaard.
Het contrast tussen beide procedures is leerzaam. In 2023 werd het verzet van een individuele huurder afgewezen, mede omdat de stichtingen toen gemotiveerd weerspraken dat verkoop de bedoeling was en de statuten de woondoelstelling zouden borgen. In 2026 speelt juist die statutaire borging de hoofdrol: nu Warande alsnog wil verkopen, wordt zij gehouden aan de toezeggingen en de doelstelling waarop de fusie destijds rustte.
Betekenis voor de praktijk
Voor beleggers, corporaties, zorginstellingen en andere eigenaren van maatschappelijk vastgoed laat de uitspraak zien dat statutaire doelstellingen geen formaliteit zijn. Wie vastgoed verwerft via een fusie of overdracht waarbij een doelstelling wordt meegegeven, kan dat vastgoed later niet zonder meer vrij verkopen en de opbrengst elders inzetten. Een statutenwijziging vergt een notaris, en die notaris mag de belangen van derden meewegen, ook als die derden geen partij zijn in een procedure.
Voor kopers en investeerders die geïnteresseerd zijn in dergelijke complexen is de les dat de juridische status van de verkoper vroeg in het due-diligenceproces moet worden onderzocht. Een verkoop door een stichting waarvan de statuten de besteding van de opbrengst aan een bepaald doel koppelen, kan stuiten op bezwaren van belanghebbenden, op weigering van een notaris of op een procedure bij de rechter. Ook de vraag of het College Saneringen Zorg betrokken moet worden bij de verkoop van vastgoed dat (mogelijk) met zorggeld is gefinancierd, verdient vroegtijdige aandacht.
Voor huurders en bewonersorganisaties onderstreept het vonnis dat een statutaire doelstelling een reële bescherming kan bieden, verder reikend dan het huurrechtelijke beginsel dat koop geen huur breekt. Tegelijk wijst de rechter erop dat de bewoners zich niet in de procedure hadden gevoegd; hun belangen werden nu via de notaris meegewogen, maar een actieve rol als procespartij geeft meer zeggenschap over het verloop.
Praktische tips
- Leg de koppeling tussen doel en vermogen vast in de fusiedocumentatie. Wie bij een fusie wil voorkomen dat vastgoed later aan het doel wordt onttrokken, kan het doel in de statuten van de verkrijgende rechtspersoon laten opnemen en een eigen deelbegroting afspreken, zoals hier gebeurde.
- Toets een verkoopvoornemen aan eerdere toezeggingen. Uitlatingen in de aanloop naar een fusie, zoals de verzekering dat verkoop niet de bedoeling is, kunnen later zwaar wegen.
- Overweeg een afsplitsing in plaats van een statutenwijziging. De rechter noemde het onderbrengen van doel en vermogen in een aparte stichting een zinvolle uitweg.
- Betrek het College Saneringen Zorg tijdig als er twijfel is of het vastgoed als zorgvastgoed met zorggeld is verworven.
- Belanghebbenden: overweeg voeging of tussenkomst. Wie geraakt wordt door een procedure tussen anderen, kan zijn eigen standpunt beter zelf inbrengen.
- Notarissen: documenteer de belangenafweging. De weigering van de notaris hield stand omdat zij concreet kon wijzen op de belangen van de bewoners als reden.
Wat nu?
Het kortgedingvonnis is een voorlopig oordeel. Warande kan in hoger beroep gaan bij het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden of een bodemprocedure beginnen. Ook kan zij in overleg met de bewoners werken aan de door de rechter genoemde afsplitsing naar een aparte stichting. Of en wanneer het terrein Kraaybeek op de markt komt, is na deze uitspraak onzeker.
Bron: Rechtspraak.nl – ECLI:NL:RBMNE:2026:8146
Extra bronnen: Rechtspraak.nl – ECLI:NL:GHAMS:2023:2887 · Rechtspraak.nl – ECLI:NL:RBMNE:2023:3943
Geef een reactie