Bedrijventerreinen aan het water raken in de knel, terwijl ze voor goederenvervoer, recycling en de energietransitie steeds belangrijker worden. Lector Cees-Jan Pen van Fontys Hogeschool Economie en Communicatie vindt dat de overheid daarom moet investeren in watergebonden bedrijventerreinen, zoals zij nu miljarden in woningbouw steekt. Hij baseert zich onder meer op nieuw onderzoek van Movares voor de provincie Gelderland, dat tot 2040 een tekort van honderden hectares aan kavels aan het water voorziet. PropertyNL publiceerde de analyse op woensdag 18 november 2026.
Tekort van honderden hectares in Gelderland
Het onderzoek dat Movares in opdracht van de provincie Gelderland uitvoerde, verscheen op 12 november. Gelderland telt volgens de studie 46 watergebonden bedrijventerreinen met samen bijna 1.200 hectare. Op die terreinen werken ongeveer 54.500 mensen.
De onderzoekers maken onderscheid tussen watergebonden bedrijven, die direct aan de vaarweg liggen en afhankelijk zijn van vervoer over water, en waterverbonden bedrijven, die daar maar voor een deel op leunen. Bij hoge economische groei ontstaat richting 2040 een tekort van ongeveer 79 hectare watergebonden en 239 hectare waterverbonden terrein. In de regio’s Arnhem-Nijmegen, Achterhoek, Regio Foodvalley en Rivierenland ontstaan volgens het rapport zelfs bij lage groei knelpunten.
Daarbovenop komt de vraag vanuit de circulaire economie. Recycling, bouwmaterialen en grondstofverwerking vragen naar schatting 30 tot 60 hectare extra, terwijl op dit moment maar 10 hectare direct beschikbaar is. Volgens gedeputeerde Helga Witjes (Economie) blijft een deel van de vraag bovendien onzichtbaar: bedrijven melden zich vaak niet meer aan omdat ze weten dat er nauwelijks aanbod is.
Ruimte die al bezet is door bedrijven zonder kade-gebruik
Een deel van de oplossing ligt op de terreinen zelf. Het onderzoek telt 38 bedrijfskavels aan het water waar geen gebruik wordt gemaakt van vervoer over water. Als die bedrijven naar een regulier bedrijventerrein verhuizen, kan in theorie bijna 25 hectare vrijkomen. Ook adviseert het rapport bedrijven beter te clusteren op locaties, zodat investeringen in havens en kades zoveel mogelijk opleveren.
Als kansrijke plekken om watergebonden activiteiten te versterken of uit te breiden noemt het rapport Tiel, Nijmegen, Arnhem-Liemers, Wageningen, Harderwijk en Zutphen-Lochem. De provincie benadrukt dat het onderzoek de economische behoefte in beeld brengt en nog geen besluit bevat over nieuwe locaties, uitbreidingen of investeringen. Die vervolgstappen verkent Gelderland samen met regio’s en gemeenten.
Er zijn ook beperkingen. In het riviergebied gelden de rijksbeleidsregels grote rivieren 2025, die ruimte moeten houden voor hoogwater. Buitendijks zijn nieuwbouw, uitbreidingen en buitenopslag daardoor vaak niet toegestaan, al is er voor sommige watergebonden bedrijven onder voorwaarden wel ruimte om zich te vestigen of uit te breiden. Daarnaast maken lage waterstanden door klimaatverandering het vervoer over water minder betrouwbaar, omdat schepen minder lading kunnen meenemen. Het onderzoek noemt diepere vaarwegen, dynamisch peilbeheer en kleinere schepen als mogelijke maatregelen.
Pen: wonen krijgt miljarden, waterterreinen niets vergelijkbaars
Pen trekt in PropertyNL een bredere conclusie. Volgens hem investeert de overheid miljarden in woningbouw, maar niets van vergelijkbare omvang in bedrijventerreinen aan het water. Grootschalige herontwikkeling van bedrijventerreinen aan het water noemt hij kortetermijndenken; PropertyNL noemt de Stadshavens in Groningen en Noordpoort in Meppel als recente voorbeelden van zulke transformaties. Met het oog op strategische autonomie vindt hij dat deze terreinen beschermd moeten worden. Hij pleit voor een gereserveerd budget voor de revitalisering ervan, als onderdeel van de uitvoering van de Nota Ruimte en gekoppeld aan de transitieopgaven.
Andere provincies zitten volgens PropertyNL al op dat spoor. Zuid-Holland wil zoveel mogelijk watergebonden terreinen behouden en eist regionale compensatie als een terrein toch een andere bestemming krijgt; het Rotterdamse Merwe-Vierhavensgebied (M4H) geldt als voorbeeld. Onderzoekers van de TU Delft en Vereniging Deltametropool adviseerden die provincie eerder al om niet te snel tot transformatie over te gaan, en zagen kansen voor biobrandstoffen, waterstof, offshore en biochemische hubs. Noord-Holland heeft de terreinen in beleid verankerd, Utrecht onderschrijft hun rol in de circulaire economie en in Limburg werken veertien binnenhavens samen in CircularPorts. De onlangs vastgestelde Nota Ruimte bevat bovendien bescherming voor deze terreinen.
Wat betekent dit voor beleggers en gebruikers?
Voor eigenaren van bestaande kavels aan het water verandert de uitgangspositie. Waar een kadeterrein lange tijd vooral als toekomstige woningbouwlocatie werd gezien, wijst het provinciale en landelijke beleid nu richting behoud. Dat beperkt de kans op een waardesprong door herbestemming, maar vergroot de schaarste van de bestaande voorraad. Bij een tekort van honderden hectares en slechts 10 hectare direct beschikbaar is het de vraag of dat zich vertaalt in hogere huur- en grondprijzen voor watergebonden kavels; het onderzoek doet daar geen uitspraak over.
Voor gebruikers die geen gebruik maken van de kade kan het beleid juist nadelig uitpakken: het rapport noemt verplaatsing van die bedrijven naar reguliere terreinen op termijn als mogelijkheid. Dat kan op termijn leiden tot verhuisbewegingen en vrijkomende kavels die geschikt zijn voor recycling, bouwmaterialen en energie. Voor beleggers in logistiek en bedrijfsruimte kan dat kansen bieden in clusters op de genoemde kansrijke locaties, mits de vergunningsruimte binnen het rivierenbeleid er is.
De belangrijkste onzekerheid is de financiering. Pen vraagt om een eigen budget voor revitalisering, maar een rijksbesluit daarover is er niet. Of het Rijk bij de uitvoering van de Nota Ruimte geld voor deze terreinen vrijmaakt, is nog niet bekend.
Wat volgt
Gelderland werkt de uitkomsten van het Movares-onderzoek de komende tijd uit met regio’s en gemeenten, op het gebied van ruimte, economie en water. Het volledige rapport staat op de website van de provincie.
Bron: PropertyNL – Watergebonden bedrijventerreinen cruciaal: ‘Politiek slaat door in wonen’ · Extra bron: Provincie Gelderland – Dreigend ruimtetekort voor bedrijven aan het water in Gelderland (12-11-2026)
Beeld: “Noordzeekanaal luchtopname” door Onderwijsgek, CC BY-SA 2.5, via Wikimedia Commons (sfeerbeeld, niet in Gelderland)
Geef een reactie