ASML kan zijn hoofdvestiging in Veldhoven verder uitbreiden. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 3 juli 2024 het beroep van twee omwonenden tegen de bestemmingsplannen “De Run 7000 ASML 2022” en “De Run 7000 ASML 2022 geluid” ongegrond verklaard. Daarmee staat de planologische basis voor een nieuwe generatie bedrijfsgebouwen en cleanrooms van de chipmachinefabrikant overeind.

Ruimte voor grotere machines

De twee plannen hebben betrekking op De Run 7000, een strook bedrijfsgrond in het zuiden van Veldhoven. Aan de noordkant wordt het gebied begrensd door de Kempenbaan, aan de zuidkant door de A67. Aan de oostzijde liggen de bestaande ASML-gebouwen en andere bedrijven op De Run, aan de westkant bedrijven en sportvoorzieningen. Een deel van het terrein was al in gebruik bij ASML.

De gemeenteraad van Veldhoven stelde beide plannen in december 2022 vast. In oktober 2023 volgde een herstelbesluit waarbij het hoofdplan op onderdelen opnieuw werd vastgesteld; de Raad van State toetste die gewijzigde versie. Omdat het ontwerp in juni 2022 ter inzage lag, gold nog het recht van vóór de Omgevingswet.

De aanleiding is volgens de uitspraak de wereldwijd grote vraag naar chipmachines. Die machines worden in cleanrooms gebouwd: ruimtes waarin zelfs de kleinste stofdeeltjes uit de lucht worden gefilterd. Omdat de machines steeds groter worden, heeft ASML grotere bedrijfsgebouwen en cleanrooms met meer vloeroppervlak nodig. Het plan maakt daarvoor bebouwing mogelijk in vijf deelgebieden, met maximale bouwhoogtes van 12 meter, 20 meter en 30 meter. Voor het noordelijke deel, het dichtst bij de woonwijk, werd de maximale hoogte na overleg met de omgeving teruggebracht van 30 naar 20 meter. Het college kan daar via een omgevingsvergunning tot 30 meter toestaan, maar alleen als aan zeven voorwaarden is voldaan, waaronder normen voor bezonning.

Het tweede plan legt de geluidszone rond ASML opnieuw vast. Op de buitengrens van die zone geldt een etmaalwaarde van 50 dB(A).

Bezwaren van omwonenden

De twee appellanten wonen ten noorden van het bedrijfsterrein, aan de andere kant van de Kempenbaan. Zij vreesden geluidsoverlast, lichthinder, slagschaduw, verlies van uitzicht en extra verkeer, onder meer door een mogelijke parkeergarage langs de Kempenbaan. Ook vonden zij dat het participatietraject tekort was geschoten. Als alternatief stelden zij voor de nieuwbouw deels ondergronds te bouwen, tot ongeveer vijf meter onder maaiveld, zodat de gebouwen lager zouden uitvallen.

De Raad van State ging daar niet in mee. Ondergronds bouwen is volgens de Afdeling geen reëel alternatief vanwege het productieproces van ASML. De machines zijn tot het moment dat ze in containers worden verpakt uiterst gevoelig voor onverwachte bewegingen. Alle cleanrooms moeten daarom op dezelfde vloerhoogte aansluiten op één centrale logistieke omgeving. Een hellingbaan tussen verdiepingen is in die fase niet toegestaan.

Op het punt van geluid oordeelde de Afdeling dat de gemeenteraad mocht varen op de akoestische onderzoeken van adviesbureau Peutz en de omgevingsdienst. De omwonenden hadden geen tegenrapport overgelegd. Een berekende waarde van 50,4 dB(A) mocht volgens de wettelijke rekenregels worden afgerond naar 50 dB(A). Tonaal geluid van installaties zou bij de woningen niet duidelijk hoorbaar zijn, omdat de bijdrage van ASML daar meer dan 10 dB(A) onder het geluidsniveau ligt dat vooral door het verkeer op de Kempenbaan en de A67 wordt bepaald. Dat de richtafstand uit de VNG-brochure Bedrijven en milieuzonering wordt overschreden, woog niet zwaarder dan de wettelijke geluidszonering.

Ook de overige bezwaren hielden geen stand. Bezonningsonderzoek liet zien dat zowel bij 20 als bij 30 meter bouwhoogte aan de gangbare TNO-normen voor zonuren wordt voldaan. De woningen van de appellanten liggen op ruwweg 150 tot 200 meter van het noordelijke bouwvlak. Bovendien bestaat er al bebouwing tot 20 meter, en een geluidsscherm en een bomenrij langs de Kempenbaan schermen het terrein af. Een recht op blijvend vrij uitzicht bestaat volgens vaste rechtspraak niet, zeker niet in stedelijk gebied. Voor lichthinder verwijst het plan naar de richtlijn van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde, en dat vond de Afdeling concreet genoeg. ASML toonde zich ter zitting bereid te bekijken hoe lichthinder verder kan worden beperkt. Een gebrek aan draagvlak is volgens de uitspraak geen wettelijke grond om een bestemmingsplan niet vast te stellen.

Betekenis voor ASML en de regio

ASML liet in een korte reactie aan Omroep Brabant weten blij te zijn met de uitspraak. Volgens het bedrijf is de uitbreiding nodig om de groeiende vraag naar zijn machines bij te houden. Die vraag wordt gedreven door het toenemende gebruik van digitale toepassingen en door de energietransitie. Volgens dezelfde berichtgeving breidt ASML ook op twee andere locaties uit, met productieruimte en extra kantoren.

Voor de vastgoedmarkt in Brainport is de uitspraak meer dan een lokaal geschil. Hightechbedrijven in de regio zijn afhankelijk van grote, specifiek ingerichte bedrijfsgebouwen op locaties waar ruimte, stroom en een acceptabele milieuzonering samenkomen. De zaak laat zien hoe gemeenten zulke uitbreidingen juridisch kunnen onderbouwen. Daarbij gaat het om een wettelijke geluidszone, bouwhoogtes die per deelgebied verschillen, voorwaarden waaronder van die hoogtes mag worden afgeweken, en concrete normen voor licht en bezonning. Omwonenden die zo’n plan aanvechten, moeten met eigen deskundig tegenonderzoek komen om rapporten van de gemeente succesvol aan te vechten.

Wat nu volgt

De uitspraak is definitief: tegen een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak staat geen hoger beroep open. ASML en de gemeente Veldhoven kunnen de uitbreiding op De Run 7000 nu verder uitwerken via omgevingsvergunningen voor de afzonderlijke gebouwen. Voor bouwhoogtes boven 20 meter in het noordelijke deel is een aparte afweging door het college nodig, waarbij de zeven voorwaarden uit het plan worden getoetst. Volgens de Afdeling geldt die afwijkingsregel onder de Omgevingswet als beoordelingsregel in het tijdelijke deel van het omgevingsplan.

De volledige uitspraak is gepubliceerd onder ECLI:NL:RVS:2024:2700 (zaaknummer 202301068/1/R2).

Lees ook: Omgevingswet en Wkb in werking: wat verandert er voor zakelijk vastgoed · Kabinet wil verduurzaming van 3.400 bedrijventerreinen versnellen

Bron: Raad van State
Extra bronnen: Uitspraak 202301068/1/R2 · Omroep Brabant · Vastgoedjournaal