De Utrechtse mbo-vakschool Nimeto heeft de Gouden Piramide 2024 gewonnen, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap. Minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening reikte de trofee en het bijbehorende prijzengeld van 75.000 euro op donderdag 10 oktober uit in het Mauritshuis in Den Haag. De school kreeg de prijs voor de manier waarop zij haar twee schoolgebouwen uit de jaren zestig niet sloopte, maar met een beperkt budget klaarmaakte voor de toekomst.

Rijksprijs voor de opdrachtgever, niet de architect

De Gouden Piramide onderscheidt zich van veel andere bouw- en architectuurprijzen doordat niet de ontwerper of de bouwer centraal staat, maar de opdrachtgever. De prijs is vastgelegd in een ministeriële regeling en bekroont opdrachtgevers die met hun aanpak een voorbeeld zijn voor anderen. De jury stond dit jaar onder leiding van Rijksbouwmeester Francesco Veenstra. Opvallend aan de editie van 2024 is dat alle vijf genomineerde projecten draaiden om de transformatie van bestaande gebouwen of gebieden; nieuwbouw speelde in elk van de projecten slechts een bescheiden rol. De jury bezocht alle vijf de projecten ter plaatse.

Naast Nimeto waren genomineerd: Meelhattan BV met De Meelfabriek in Leiden, MWPO en Beauvast met de transformatie van de Rode Weeshuisstraat in Groningen, de gemeente Rotterdam met het Getijdenpark op het Eiland van Brienenoord en BOEi met het Zuider Gymnasium in Rotterdam. Over de vijf genomineerde opdrachtgevers werd een korte film gemaakt, die tijdens de uitreiking werd vertoond.

Een middag in het Mauritshuis

De uitreiking vond plaats op uitnodiging van de Rijksbouwmeester. Na een ontvangst in de Randstadzaal van het Mauritshuis ging moderator Susanne Heering in gesprek met de vorige winnaar, de Stichting Nederlands Auschwitz Comité, en met de jury, terwijl de korte film over de genomineerden werd vertoond. Rond vijf uur maakte minister Keijzer de winnaar bekend. Zij overhandigde de trofee aan Henk Vermeulen en Frans Veul van het college van bestuur van Nimeto.

Twee schoolgebouwen, 15.000 vierkante meter

Nimeto is een snelgroeiende vakschool die onder meer opleidt voor schilderwerk, restauratie en ruimtelijk ontwerp. Door de toenemende instroom was er dringend behoefte aan meer en betere ruimte. De school is gehuisvest in twee gebouwen uit de jaren zestig aan de Smijerslaan in Utrecht, samen goed voor ongeveer 15.000 m². In plaats van te kiezen voor sloop en nieuwbouw liet het bestuur eerst onderzoeken welke mogelijkheden de bestaande panden boden.

Daarvoor organiseerde Nimeto een ontwerpend onderzoek waaraan drie jonge architectenbureaus deelnamen. Architect Maarten van Kesteren kwam daar als winnaar uit en kreeg vervolgens de ontwerpopdracht. Ook de Stichting Mevrouw Meijer was bij het plan betrokken. Het ontwerp kent volgens de jury drie sleutelingrepen: de kelder werd opengewerkt om extra bruikbare ruimte te winnen, een colonnade verbindt de twee gebouwdelen met elkaar en een openbaar toegankelijke binnenhof koppelt de school aan de omliggende buurt. Parkeerplaatsen maakten daarbij plaats voor groen. De jury prijst de architect voor de manier waarop het landschap van de binnenhof integraal is ontworpen als onderdeel van de leeromgeving.

Ook financieel is het project volgens de jury bijzonder. De bouwkosten kwamen uit op ongeveer 800 euro per vierkante meter, ruim onder het niveau dat bij veel andere scholen wordt gerealiseerd. Eenvoudig was het traject niet: bij de aanbesteding meldde zich slechts één aannemer en de architect nam tijdens de bouw vaak ook het toezicht op de bouwplaats op zich. De school voerde het hele project uit met een klein team. De jury noemt nadrukkelijk de persoonlijke inzet van de bestuursvoorzitter, die zelfs ’s nachts de bouwplaats bezocht. Het schoolbestuur wilde bovendien dat ook de omliggende woonbuurt van het project zou meeprofiteren.

Voorbeeld voor naoorlogse scholen

De jury was vooral onder de indruk van de manier waarop de onderwijsvisie van Nimeto, waarin het maken centraal staat, samenvalt met de transformatie van de gebouwen. Door te kiezen voor hergebruik in plaats van sloop toont de school volgens de jury respect voor bestaande materialen, voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid die zij voelt en voor de vakken die zij onderwijst.

De jury ziet het project daarnaast als voorbeeld voor de vele naoorlogse schoolgebouwen in Nederland waarvoor sloop dreigt. In plaats van een schoolgebouw na ongeveer veertig jaar automatisch af te schrijven, zou eerst onderzocht moeten worden of het een tweede leven kan krijgen. De prijs is volgens de jury bovendien een erkenning voor het middelbaar beroepsonderwijs, dat jongeren opleidt in maakberoepen waaraan grote behoefte is. In bredere zin stelt de jury dat het geven van een tweede leven aan wat er al is hoger moet worden gewaardeerd dan het creëren van iets nieuws vanuit het niets.

Voor de vastgoedsector sluit die boodschap aan bij een bredere verschuiving. Zowel in het maatschappelijk vastgoed als in de kantoren- en woningmarkt staat de vraag of bestaande gebouwen kunnen worden behouden steeds vaker aan het begin van een project. Dat hangt samen met de aandacht voor de CO2-uitstoot die bij sloop en nieuwbouw vrijkomt, maar ook met de beschikbaarheid van bouwcapaciteit en de kosten van nieuwbouw. De keuze van de jury om dit jaar uitsluitend transformatieprojecten te nomineren, onderstreept het gewicht dat zij aan hergebruik toekent als onderdeel van goed opdrachtgeverschap.

Wat volgt

Bij Nimeto vormt de openbaar toegankelijke hof voortaan de verbinding tussen school en buurt. De film over de vijf genomineerde projecten is te bekijken via de website van de Gouden Piramide, waar ook het juryoordeel over Nimeto is gepubliceerd.

Lees ook: Cruquius van Amvest en gemeente Amsterdam wint NEPROM-prijs 2024 · World Food Center in Ede wint SKG Publieksprijs 2024 op jaarcongres in Amersfoort

Bron: College van Rijksadviseurs · Gouden Piramide 2024 · Gouden Piramide: bekendmaking winnaar 2024 · SchildersVAK