De site van de voormalige elektriciteitscentrale in Ruien, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Kluisbergen, kan definitief worden omgevormd tot een duurzaam bedrijventerrein. De Vlaamse regering heeft het provinciaal ruimtelijk uitvoeringsplan (PRUP) ‘Ruien Centraal’ goedgekeurd. Het plan treedt op maandag 17 februari 2025 in werking en zet in op watergebonden bedrijvigheid langs de Schelde en op grootschalige energieopslag, zo meldde VRT NWS op 13 februari.

Van kolencentrale naar brownfield

De centrale aan de Schelde ging in 2013 dicht. In 2017 verdwenen de koeltoren en de schoorstenen uit het landschap, in 2023 werd het laatste gebouw afgebroken. Op het terrein zijn inmiddels al enkele bedrijven actief. De herontwikkeling wordt getrokken door ontwikkelaar Global Herpelgem, in samenwerking met de gemeente Kluisbergen, de Vlaamse overheid, de provincie Oost-Vlaanderen en de Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij (POM), meldt het regionale ondernemersplatform Made in Oost-Vlaanderen.

De basis voor de ontwikkeling ligt in een brownfieldconvenant dat op initiatief van de Vlaamse regering werd gesloten. Daarin is vastgelegd dat minstens de helft van de site een economische bestemming krijgt. Tot nu toe werden vergunningsaanvragen getoetst aan de visie uit dat convenant. Met de inwerkingtreding van het PRUP gebeurt dat voortaan aan de hand van de stedenbouwkundige voorschriften van het nieuwe plan.

De provincieraad keurde het PRUP in november 2024 goed, waarna ook de Vlaamse regering groen licht gaf. Het besluit verscheen op 3 februari 2025 in het Belgisch Staatsblad. Tegen het plan kan nog beroep worden aangetekend bij de Raad van State.

Strenge eisen aan bedrijven

De provincie wil op de site vooral grotere regionale bedrijven aantrekken die de ligging aan de waterweg benutten om grondstoffen of eindproducten over water aan te voeren of af te voeren. Daar staan duidelijke voorwaarden tegenover. Nieuwe bedrijfsgebouwen moeten uit meerdere bouwlagen bestaan, daken moeten worden benut, onder meer voor zonnepanelen, en gebouwen moeten zo worden ontworpen dat ze later zonder ingrijpende verbouwing een andere invulling kunnen krijgen. Bedrijven worden daarnaast geacht infrastructuur te delen, zoals parkeerplaatsen en de kade langs de Schelde. Het bedrijventerrein moet uiteindelijk klimaatneutraal functioneren.

Uit de stukken bij het plan blijkt dat het gebied in tal van deelzones is opgeknipt. Er is ruimte voorzien voor een regionaal kadegebonden bedrijventerrein, een regionaal watergebonden bedrijventerrein en een apart regionaal bedrijventerrein voor de productie, opslag en omzetting van energie. Daarnaast bevat het plan zones voor watergebonden logistiek, gemeenschappelijke voorzieningen, een transformatorstation, nutsinfrastructuur, waterberging, buffers, bos en natuur. Kade- en watergebonden bedrijven moeten het water ook daadwerkelijk substantieel gebruiken. Op het watergebonden deel zijn Seveso-bedrijven en grote windturbines uitgesloten; op de andere bedrijventerreinen zijn Seveso-inrichtingen alleen mogelijk als de externe risico’s binnen de Vlaamse normen blijven. Een ruimtelijk veiligheidsrapport werd daarvoor in oktober 2024 afgerond.

Gedeputeerde Dagmar Beernaert, bevoegd voor ruimtelijke planning en klimaat, verbindt het project met de lange termijn: volgens haar moet nu al de koers worden uitgezet richting een klimaatneutraal 2050.

Batterijparken als motor

Opvallend aan Ruien is de rol van energieopslag. Het verleden van de site als elektriciteitscentrale en de bestaande aansluiting op het hoogspanningsnet maken de locatie volgens de provincie bij uitstek geschikt voor energieparken. In 2023 opende Yuso er een batterijpark met een capaciteit van 100 MWh, destijds het grootste van de Benelux. Volgens VRT NWS kan dat park ongeveer 12.000 huishoudens ruim vier uur van stroom voorzien.

Energiebedrijf Storm wil daar een veel groter batterijpark van 800 MWh naast zetten, dat eind 2027 operationeel moet zijn. Een derde partij werkt aan een vergunningsaanvraag. Daarmee moet Ruien Centraal uitgroeien tot een van de grootste locaties voor batterijopslag in Europa. Reinout Debergh van de provinciale dienst ruimtelijke planning stelt dat de site op termijn een capaciteit zou kunnen huisvesten die vergelijkbaar is met die van een kerncentrale.

Betekenis voor de markt

Voor de Vlaamse markt voor bedrijfsvastgoed is Ruien een interessante testcase. Vlaanderen kampt al jaren met schaarste aan bedrijfsgrond en wil het ruimtebeslag terugdringen. Het hergebruik van een voormalige industriële site, gecombineerd met verplichte meerlaagse bouw en gedeelde voorzieningen, past in dat beleid van zuinig ruimtegebruik. Tegelijk koppelt het plan bedrijfsvastgoed nadrukkelijk aan de energietransitie: de nabijheid van grote opslagcapaciteit en een zware netaansluiting kan voor energie-intensieve of watergebonden bedrijven een vestigingsfactor zijn, op een moment dat netcapaciteit in grote delen van Europa een knelpunt vormt.

De voorwaarden maken de locatie anderzijds minder geschikt voor klassieke gelijkvloerse bedrijfshallen. Ontwikkelaars en gebruikers moeten rekening houden met hogere bouwkosten voor gestapelde gebouwen en met afspraken over gedeeld gebruik van parkeervoorzieningen en kade.

Wat volgt

Vanaf 17 februari 2025 moeten bedrijven die zich in Ruien willen vestigen zich aan de voorschriften van het PRUP houden, en worden alle vergunningsaanvragen daaraan getoetst. De eerstvolgende mijlpalen zijn de vergunningstrajecten voor de nieuwe batterijparken, met de geplande ingebruikname van het park van Storm eind 2027, en de verdere uitgifte van kavels aan watergebonden bedrijven. Of het plan standhoudt, hangt mede af van eventuele beroepsprocedures bij de Raad van State.

Bron: VRT NWS – Groen licht voor duurzaam bedrijventerrein op oude site elektriciteitscentrale in Ruien
Extra bronnen: Made in Oost-Vlaanderen – Definitief groen licht voor transformatie site elektriciteitscentrale Ruien · Provincie Oost-Vlaanderen – PRUP Ruien Centraal, samenvatting ruimtelijk veiligheidsrapport
Beeld: “Fog over old factory buildings in the north harbor, Lysekil” by AnnSophieQ is licensed under CC BY-SA 2.0.