Vanaf 2029 is een nieuwe cv-ketel alleen in veel gevallen niet meer genoeg. Wie zijn ketel vervangt op een plek waar geen warmtenet komt, moet dan kiezen voor een slimme hybride of een volledig elektrische warmtepomp. Dat schrijft minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (D66) op 7 oktober in een Kamerbrief, mede namens minister Stientje van Veldhoven-van der Meer van Klimaat en Groene Groei. De norm komt in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Voor de zakelijke vastgoedmarkt staat één zin centraal: of de norm ook gaat gelden voor utiliteitsgebouwen, zoals scholen en bedrijfsmatig vastgoed, moet het kabinet nog beslissen.

De aankondiging volgt op een afspraak uit het coalitieakkoord 2026-2030 en op een toezegging uit het commissiedebat over klimaatbeleid in de gebouwde omgeving van 25 maart. Het is de tweede poging om de warmtepomp tot standaard te maken: een vergelijkbare norm, in 2022 door een eerder kabinet aangekondigd, werd twee jaar later geschrapt.

Wat het kabinet van plan is

De kern van de brief is een aanscherping van de bestaande efficiëntie-eis voor verwarmingsinstallaties in het Bbl. Die eis wordt techniekneutraal geformuleerd, maar zo dat een hybride warmtepomp eraan voldoet. Een installatie die nog efficiënter verwarmt, zoals een volledig elektrische warmtepomp, voldoet ook. Alleen verwarmen met een cv-ketel, infraroodpanelen of een elektrische kachel voldoet niet.

De norm grijpt in op een natuurlijk moment: wanneer de cv-ketel wordt vervangen. Volgens de minister gebeurt dat meestal bij een verhuizing, een verbouwing of aan het einde van de levensduur van de ketel. Zo ontstaat er geen kapitaalvernietiging: niemand hoeft een werkende ketel eerder af te schrijven.

De warmtepomp moet bovendien slim zijn. Dat betekent dat hij kan worden aangestuurd om buiten piekmomenten op het stroomnet te verwarmen of wanneer de stroomprijs laag is. Daarvoor sluit het kabinet aan bij een Nederlandse Technische Afspraak (NTA) die in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei met de sector is opgesteld en volgens Rijksoverheid op 7 oktober is gepubliceerd. Via de subsidieregeling ISDE zet het kabinet daar alvast stappen in. Een hybride warmtepomp kan op koude dagen overschakelen op gas, wat de piekbelasting van het net beperkt. Volgens de brief vraagt een hybride warmtepomp in de meeste gevallen geen zwaardere aansluiting en volstaat een eenfase-aansluiting. Dat is relevant tegen de achtergrond van de netcongestie, waarvoor het kabinet in september crisiswetgeving aankondigde.

Het kabinet onderbouwt de norm met een aantal cijfers. Met een hybride warmtepomp daalt het gasverbruik voor verwarming gemiddeld met 65 procent en de CO2-uitstoot van de woning met ruim 30 procent; de besparing hangt af van woningtype, isolatie en energieprijzen. Installatie van een warmtepomp leidt volgens de brief, onder verwijzing naar Brainbay, tot een forse waardestijging van de woning. Volgens recent onderzoek, aldus het kabinet, hebben huishoudens met een warmtepomp ook met de tijdsafhankelijke nettarieven die bij de ACM ter beoordeling liggen een lagere energierekening dan huishoudens met een gasgestookte ketel. Waar het kan, heeft een volledig elektrische warmtepomp volgens de minister de voorkeur, omdat dan ook de vaste kosten van de gasaansluiting kunnen vervallen.

Uitzonderingen en open vragen

De brief noemt drie situaties waarin de norm niet wenselijk of per 2029 niet haalbaar is:

• Woningen die op korte termijn op een warmtenet worden aangesloten. Dat was al in het coalitieakkoord aangekondigd.
• Appartementsgebouwen. Daar is niet altijd ruimte voor een warmtepomp, kan geluidsoverlast ontstaan en is een warmtepomp door het beperkte energieverbruik minder rendabel.
• Monumenten. Voor een warmtepomp is daar een monumentenvergunning nodig. Wordt die geweigerd, dan kan de eigenaar niet aan de norm voldoen.

Bij de verdere uitwerking wordt gekeken of en per wanneer appartementen en monumenten later alsnog onder de norm vallen. Uiteindelijk moeten alle gebouwen in 2050 aardgasvrij worden verwarmd. De hybride warmtepomp is in de woorden van de minister een tussenstap: hij verbruikt nog gas, maar geeft eigenaren tussen 2030 en 2050 de tijd om bijvoorbeeld de isolatie aan te pakken voordat zij volledig van het gas afgaan.

De precieze afbakening is nog onderwerp van uitwerking. De minister heeft een extern onderzoek laten starten naar de vraag in welke gevallen een hybride warmtepomp zich binnen zijn levensduur terugverdient. Dat onderzoek moet begin 2027 klaar zijn. Daarnaast worden onder meer de uitzondering voor warmtenetwoningen, de verhouding tot de huidige vergunningplicht en de technische invulling van de slimme aansturing verder uitgewerkt.

Kantoren en bedrijfspanden: keuze nog open

Voor eigenaren en beleggers in zakelijk vastgoed is de belangrijkste passage kort. Over het al dan niet opnemen van utiliteitsgebouwen, zoals scholen en bedrijfsmatig vastgoed, in de norm moet het kabinet nog een keuze maken. De brief zegt niet in welke richting het kabinet denkt en noemt geen termijn voor dat besluit, anders dan het algemene tijdpad richting 2029.

Dat betekent niet dat kantoren en bedrijfspanden buiten de verduurzamingsregels vallen. Utiliteitsgebouwen hebben al met een reeks verplichtingen te maken, die deels voortkomen uit de herziene Europese gebouwenrichtlijn EPBD IV (Richtlijn 2024/1275). Die richtlijn trad volgens de Europese Commissie op 28 mei 2024 in werking en moest uiterlijk 29 mei 2026 in nationale wetgeving zijn omgezet. De warmtepompbrief verwijst zelf naar de EPBD IV: het huidige vervangingstempo van ketels is volgens het kabinet te laag om in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te verwarmen, een verplichting die uit die richtlijn volgt.

Een overzicht van de regels die voor zakelijk vastgoed al gelden of zijn vastgelegd:

• Label C-plicht kantoren. Sinds 1 januari 2023 moet een kantoorgebouw minimaal energielabel C hebben, of een primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m² per jaar. Anders mag het pand niet meer als kantoor worden gebruikt. De plicht geldt als de kantoorfunctie minstens 50 procent van de gebruiksoppervlakte beslaat en kantoor- en nevenfuncties samen minstens 100 m² zijn. Uitzonderingen gelden onder meer voor monumenten en voor gevallen waarin de benodigde maatregelen een terugverdientijd van meer dan tien jaar hebben. Volgens RVO had per 1 juli 2026 84 procent van de kantooroppervlakte label C of beter, 4 procent label D of slechter en 12 procent geen label. Op adresniveau voldeed 72 procent. Een label A-plicht voor kantoren in 2030 bestaat volgens RVO niet.
• Minimumnormen voor utiliteitsbouw. Volgens de EPBD IV moeten vanaf 2030 de 16 procent slechtst presterende niet-woongebouwen boven een minimale drempel voor de energieprestatie uitkomen, en vanaf 2033 de 26 procent slechtst presterende. Die bepaling is nog niet in het Bbl verwerkt. Volgens de toelichting bij de eerste implementatietranche komt het kabinet daarop terug bij een tweede tranche, waarin ook wordt onderzocht hoe een portefeuilleaanpak juridisch kan worden geborgd.
• Eerste tranche EPBD IV. Het Besluit van 21 april 2026 (Staatsblad 2026, 103) heeft een eerste deel van de richtlijn in het Bbl verwerkt, grotendeels per 29 mei 2026. Het gaat onder meer om zonne-energie op gebouwen, laadinfrastructuur, fietsparkeerplaatsen en gebouwautomatisering. Zo geldt voor bestaande niet-woongebouwen groter dan 500 m² vanaf 1 januari 2028 een verplichting tot opwekking van zonne-energie bij een renovatie waarvoor een omgevingsvergunning nodig is, voor zover technisch en economisch haalbaar. De grens voor verplichte gebouwautomatiserings- en controlesystemen in utiliteitsgebouwen gaat per 2030 omlaag van 290 kW naar 70 kW. Parkeergelegenheden bij bestaande niet-woongebouwen met meer dan twintig vakken krijgen per 1 januari 2027 strengere eisen voor laadpunten of leidingen.
• Nieuwbouw. Vanaf 1 januari 2030 moeten alle nieuwe gebouwen emissievrij zijn, nieuwe overheidsgebouwen al vanaf 1 januari 2028. Die eisen vervangen in een latere tranche de huidige BENG-eisen. Ook komt er per 2030 een nieuwe labelindeling van A tot en met G, waarbij A staat voor een emissievrij gebouw.
• Uitfaseren van fossiele ketels. De EPBD IV verplicht lidstaten te streven naar het uitfaseren van verwarmingsketels die uitsluitend op fossiele brandstof werken. Volgens de toelichting bij het Staatsblad vult Nederland dat in met onder meer de geleidelijke aanscherping van de minimale energieprestatie, subsidies voor warmtepompen en warmtenetten en de wijkgerichte aanpak. De warmtepompnorm is daar de volgende stap in. Volgens de Europese Commissie zijn financiële prikkels voor losse fossiele ketels sinds 1 januari 2025 beëindigd.
• Nationaal renovatieplan. Het eerste nationale renovatieplan voor gebouwen moet uiterlijk op 31 december 2026 zijn vastgesteld. De warmtepompbrief verwijst naar de conceptversie van maart 2026.

Voor een kantoorgebouw dat al aan label C voldoet en een gasketel heeft, ligt er dus nog geen verplichting om bij vervanging een warmtepomp te kiezen. Maar de richting is duidelijk. De labelplicht, de komende minimumnormen voor de slechtst presterende gebouwen en de emissievrije nieuwbouweisen wijzen allemaal weg van gasgestookte installaties. Of de warmtepompnorm daar per 2029 een extra eis aan toevoegt, hangt af van de keuze die het kabinet nog moet maken. Wie nu investeringsplannen voor een kantoor of bedrijfspand maakt, kan die keuze niet afwachten zonder risico; eerder schreef Vastgoedkoerier over de herziene EPBD en de labeleisen voor winkels en hotels.

Verhuurders: de rekening ligt bij de eigenaar

De Kamerbrief bevat geen aparte regels voor verhuurders. De norm richt zich op woning- en gebouweigenaren, en het moment van vervanging van de cv-ketel bepaalt wanneer hij geldt. Voor huurwoningen betekent dat: de partij die de ketel vervangt, moet aan de nieuwe eis voldoen. Volgens de toelichting bij het Staatsblad van april loopt de financiering van de verduurzaming van huurwoningen in de meeste gevallen via de verhuurder; alleen kleine isolatiemaatregelen zijn direct voor huurders beschikbaar.

Voor verhuurders noemt diezelfde toelichting verschillende ondersteuningsregelingen: de ISDE voor warmtepompen en warmteboilers, de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) voor particuliere verhuurders en de Stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen voor inpandige kosten van warmtenetten. Daarnaast biedt het Besluit Energieprestatievergoeding Huur een grondslag om bij zeer energiezuinige woningen naast de huur een energieprestatievergoeding te vragen. De Kamerbrief zelf meldt dat er in ieder geval tot en met 2030 middelen beschikbaar zijn voor de ISDE, de SVVE en de SVOH. Volgens Rijksoverheid worden de plannen voor 2029 uitgewerkt samen met onder anderen verhuurders, woningeigenaren, installateurs, fabrikanten en gemeenten.

Of de investering in een hybride warmtepomp gevolgen kan hebben voor de huurprijs, staat niet in de brief. Ook niet hoe de norm zich verhoudt tot de huurwetgeving. Voor verhuurders van appartementencomplexen is de voorziene uitzondering voor appartementsgebouwen van belang; voor verhuurders van grondgebonden woningen buiten warmtenetgebieden geldt de norm vanaf 2029 bij elke vervanging.

Rekenvoorbeelden: gas en planning

Twee eigen rekenvoorbeelden maken de orde van grootte zichtbaar. Ze gebruiken alleen het gemiddelde besparingspercentage uit de Kamerbrief en uitdrukkelijk benoemde aannames.

Gasverbruik. Stel dat een grondgebonden woning 1.200 kubieke meter gas per jaar gebruikt voor verwarming. Met de gemiddelde besparing van 65 procent uit de Kamerbrief daalt dat met 780 kubieke meter naar 420 kubieke meter per jaar. Bij een woning die 1.600 kubieke meter voor verwarming gebruikt, is de besparing 1.040 kubieke meter, met een restverbruik van 560 kubieke meter. Wat dat in euro’s oplevert, hangt af van gas- en stroomprijzen, de nettarieven en het extra stroomverbruik van de warmtepomp; die rekensom maakt het kabinet niet in de brief en is ook het onderwerp van het lopende terugverdienonderzoek.

Planning voor een verhuurder. Stel dat een verhuurder 120 grondgebonden woningen buiten warmtenetgebieden bezit en dat cv-ketels in die portefeuille gelijkmatig over een periode van vijftien jaar worden vervangen. Dat is een aanname ter illustratie, geen gegeven uit de brief. Dan worden er jaarlijks gemiddeld acht ketels vervangen (120 gedeeld door 15). Vanaf 2029 betekent dat acht hybride of volledig elektrische warmtepompen per jaar in plaats van acht nieuwe ketels. Vóór 2029 heeft de verhuurder de keuze nog; wie in 2027 en 2028 nog ketels plaatst, schuift de overstap voor die woningen op naar de volgende vervanging.

Stimuleren of ontmoedigen?

De warmtepompnorm is een reguleringsmaatregel: hij schrijft voor wat er bij vervanging mag worden geplaatst. Hoe hij uitpakt, verschilt per partij.

Wat reguleert of ontmoedigt. Vanaf 2029 vervalt in veel gevallen de goedkoopste optie bij vervanging: een nieuwe gasketel. De eigenaar moet investeren in een duurdere installatie, met slimme aansturing. Dat geldt ook voor verhuurders, die de kosten dragen terwijl de besparing op de energierekening grotendeels bij de huurder terechtkomt. Voor utiliteitsgebouwen bestaat onzekerheid zolang het kabinet niet heeft beslist. De ervaring met de in 2024 geschrapte norm laat zien dat beleid kan worden teruggedraaid; volgens Techniek Nederland daalde daarna de vraag naar warmtepompen, nadat installateurs en fabrikanten al hadden geïnvesteerd.

Wat stimuleert. Het kabinet koppelt de norm aan subsidies (ISDE, SVVE, SVOH, in ieder geval tot en met 2030), financiering via het Nationaal Warmtefonds en voorlichting via Verbeterjehuis.nl. De norm geldt pas bij vervanging, zodat er geen werkende installaties hoeven te worden afgeschreven. Volgens het kabinet leveren warmtepompen een lagere energierekening en een hogere woningwaarde op. De installatiebranche krijgt investeringszekerheid. Techniek Nederland en de Vereniging voor Duurzame Warmte (VDW) reageerden positief, en enkele fabrikanten bieden volgens de brief een prestatiegarantie waarmee een besparing op de energierekening wordt gegarandeerd.

De balans. Voor eigenaar-bewoners en verhuurders van grondgebonden woningen buiten warmtenetgebieden is de norm vanaf 2029 een verplichting met ondersteuning. Voor eigenaren van kantoren en bedrijfspanden is het nu vooral een signaal: de beslissing over utiliteitsgebouwen staat nog open, maar de bredere regelgeving rond labels, minimumnormen en emissievrije nieuwbouw gaat dezelfde kant op.

Reacties uit de sector

Techniek Nederland, de ondernemersvereniging van de technieksector onder voorzitterschap van Mark Harbers, noemde de aankondiging op 7 oktober positief, maar vroeg de politiek koers te houden. De vereniging wil dat de definitieve regels minstens een jaar vóór invoering bekend zijn en daarna niet meer wijzigen. Gemeenten zouden uiterlijk in 2028 moeten aangeven waar de komende vijftien jaar geen warmtenet komt, zodat bewoners en installateurs weten waar ze aan toe zijn. Voldoende ISDE-budget is volgens Techniek Nederland essentieel, en de organisatie vraagt onderzoek naar extra financieringsvormen, zoals renteloze leningen. Harbers verwacht dat de vraag naar warmtepompen flink stijgt en dat de branche die groei aankan.

De VDW, onder leiding van voorzitter Peter Cool, sprak volgens Installatie.nl van een belangrijk signaal voor een markt die zich sinds 2022 op de norm voorbereidt. Volgens de vereniging kunnen hybride systemen netcongestie verlichten doordat ze bij piekvraag en strenge kou meer op de ketel leunen. Fabrikanten willen zich volgens de VDW committeren aan het uitsluitend leveren van slimme warmtepompen.

Wat volgt

• Begin 2027. Het externe onderzoek naar de terugverdientijd van hybride warmtepompen wordt afgerond. Het bepaalt mede de reikwijdte van de norm.
• Voorjaar 2027. Het kabinet neemt besluiten over aanvullende klimaatmaatregelen voor de periode na 2030; de warmtepompnorm wordt daarin meegenomen. Daarna informeert de minister de Kamer over de uitwerking.
• Zomer en najaar 2027. Het voorstel tot wijziging van het Bbl gaat in consultatie en wordt bij het parlement voorgehangen.
• Medio 2028. Publicatie van de Bbl-wijziging.
• 2029. De norm treedt in werking. Volgens de minister is dat de vroegst haalbare datum.
• Utiliteitsbouw. De keuze of scholen en bedrijfsmatig vastgoed onder de norm vallen, volgt in de uitwerking. Parallel werkt het kabinet aan de tweede tranche van de EPBD IV-implementatie met de minimumnormen voor utiliteitsgebouwen, en moet het nationale renovatieplan uiterlijk eind 2026 zijn vastgesteld.

Voor eigenaren van kantoren en bedrijfspanden met gasgestookte installaties die rond 2029 aan vervanging toe zijn, is het verstandig de mogelijke norm al in meerjarenonderhoudsplannen mee te nemen. Meer over de politieke besluitvorming rond vastgoed staat in de rubriek Vastgoedpolitiek, waaronder het Actieplan Versnelling Woningbouw met afspraken over netbewust bouwen.

Bron: Kamerbrief Voorgenomen normering slimme, hybride warmtepompen (7 oktober 2026)

Extra bronnen: Rijksoverheid – Slimme en hybride warmtepompen vanaf 2029 de nieuwe standaard · Staatsblad 2026, 103 – Eerste tranche implementatie EPBD IV · RVO – Energielabel C kantoren · Europese Commissie – Energy Performance of Buildings Directive · ANP Persportaal – Techniek Nederland · Installatie.nl – VDW en Techniek Nederland · Bouw en Installatie Hub