Het kabinet grijpt terug op het recept van de Crisis- en herstelwet om het volle stroomnet sneller uit te breiden. Beroepszaken tegen elektriciteitsprojecten vanaf 21 kilovolt gaan per 1 oktober 2026 rechtstreeks naar de Raad van State, uitbreidingen van hoogspanningsstations worden grotendeels vergunningvrij en de provincie wordt standaard bevoegd gezag voor nieuwe 110/150 kV-verbindingen. Dat schrijft staatssecretaris Jo-Annes de Bat (Klimaat en Groene Groei, CDA) in een Kamerbrief van 11 september 2026. Voor de vastgoedsector, waar netcongestie inmiddels woningbouw, logistiek en bedrijfsruimte afremt, is het pakket een van de belangrijkste politieke ingrepen van dit jaar.

Het kabinet sluit bij deze aanpak naar eigen zeggen niets bij voorbaat uit. Het doel is zo snel mogelijk ruimte op het net te maken voor woningbouwprojecten, bedrijven en maatschappelijke organisaties die wachten op een nieuwe of zwaardere aansluiting. De Rijksoverheid spreekt van een halvering van de doorlooptijd voor nieuwe stroomverbindingen als doel.

Geen nieuwe wet, maar een stroom van wijzigingen

De ‘crisiswet netcongestie’ uit het coalitieakkoord wordt geen afzonderlijke wet. Het kabinet kiest voor een aanpak die lijkt op die van de Crisis- en herstelwet uit 2010: doorlopend wijzigingen in bestaande wet- en regelgeving doorvoeren, grotendeels binnen het stelsel van de Omgevingswet. Zo hoeft niet te worden gewacht tot een volledig nieuw wetsvoorstel het hele parlementaire traject heeft doorlopen. Het gepresenteerde pakket is volgens de brief een startpunt; als zich nieuwe knelpunten aandienen, komen er nieuwe maatregelen, ook als die onorthodox zijn.

Met de brief voert het kabinet de motie-Klos/Müller uit, die om een nadere invulling van de crisiswet vroeg, en een toezegging uit het commissiedebat over netcongestie van 22 april 2026. De maatregelen zijn opgesteld met netbeheerders, ondernemers, medeoverheden en maatschappelijke partners, en bouwen onder meer voort op een onderzoek van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) van 10 april. De Bat vergeleek de aanpak volgens Binnenlands Bestuur met de Crisis- en herstelwet die na de financiële crisis de bouw aanjoeg, met één belangrijk verschil: in 2010 zaten bedrijven om werk verlegen, nu zijn ook personeel en materiaal schaars.

De maatregelen op een rij

De Kamerbrief en de bijlage geven per maatregel de verwachte tijdwinst en de beoogde ingangsdatum.

Snellere rechtsgang. Beroepen tegen de aanleg, uitbreiding, het onderhoud en de aanpassing van elektriciteitsprojecten vanaf 21 kV gaan vanaf 1 oktober 2026 direct naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State; de rechtbank wordt overgeslagen. Een voorlopig (‘pro forma’) beroepschrift is niet langer mogelijk en de Afdeling moet binnen zes maanden na ontvangst van het verweerschrift uitspraak doen. Dat kan volgens het kabinet tot anderhalf jaar schelen. Het kabinet onderzoekt daarnaast wijzigingen van de Algemene wet bestuursrecht, zoals behandeling zonder zitting, uitspraken met een verkorte motivering en meer mogelijkheden voor rechtstreeks beroep.

Provincie als bevoegd gezag. Voor 110/150 kV-projecten ligt het bevoegd gezag nu bij gemeenten. Omdat niet altijd duidelijk is wie het best kan beslissen, ontstaat vertraging. De provincie wordt standaard bevoegd gezag voor nieuwe projecten op dit spanningsniveau, wat enkele maanden tot twee jaar kan schelen. Het voorstel ligt in consultatie en moet in juli 2027 ingaan.

Vergunningvrije stations. Netbeheerders moeten de komende jaren honderden midden- en hoogspanningsstations bouwen en uitbreiden. De technische bouwvergunning kost nu drie tot zes maanden, de ruimtelijke procedure zes tot achttien maanden. Het kabinet stelt nieuwe stations en uitbreidingen vrij van de vergunning voor de technische bouwactiviteit, en schrapt bij uitbreidingen ook de vergunning voor een omgevingsplanactiviteit, mits het station op die plek al planologisch is toegestaan en aan voorwaarden over omvang en ligging wordt voldaan. Tientallen projecten per jaar worden zo enkele maanden tot anderhalf jaar sneller gerealiseerd. Consultatie volgt dit jaar, inwerkingtreding kort na de zomer van 2027.

Minder milieutoetsen. De mer-beoordelingsplicht gaat alleen nog gelden voor bovengrondse hoogspanningslijnen, zoals de Europese mer-richtlijn voorschrijft; de nationale kop voor ondergrondse kabels verdwijnt. Dat scheelt zes weken tot drie maanden voorbereidingstijd. Ook beoogd: kort na de zomer van 2027.

Stikstof. In de onderhandelingen over het Europese Grids Package zet het kabinet in op een uitzondering van de stikstofbeoordeling voor elektriciteits- en waterstofprojecten. Dat kan drie tot twaalf maanden vertraging voorkomen. Bij een voorspoedig akkoord in Brussel kan dit begin 2027 ingaan.

Geluid, ruimte en leges. Gemeenten mogen voor nieuwe hoogspanningsverbindingen alleen nog standaardwaarden voor zogeheten coronageluid opnemen; die regel moet op 1 juli 2027 ingaan. Bestaande 110/150 kV-verbindingen krijgen planologische bescherming tegen nieuwe bouwwerken in hun nabijheid. En provincies of het Rijk kunnen de kosten van de behandeling van projectbesluiten bij de initiatiefnemer in rekening brengen, beoogd per april 2027.

Extra snel voor cruciale projecten. Voor een selectie van de meest urgente projecten, bijvoorbeeld hoogspanningsstations die een groot gebied van extra vermogen voorzien, werkt het kabinet aan een speciaal versnellingsregime. Daarin wordt gekeken naar het overslaan van wettelijke stappen, wettelijke termijnen voor overheden en initiatiefnemers, snellere bezwaar- en beroepsprocedures en het heroverwegen van milieueisen. Conclusies volgen dit najaar.

Beter benutten: flexibiliteit wordt de norm

Naast sneller bouwen moet het bestaande net beter worden benut, en ook dat raakt vastgoedgebruikers direct. Het kabinet wil belemmeringen wegnemen om flexibiliteit te normeren. Concreet: netbeheerders moeten bepaalde typen aangeslotenen uitsluitend flexibele transportcapaciteit kunnen aanbieden in plaats van vaste capaciteit die altijd beschikbaar is. Bedrijven moeten periodiek een flexscan uitvoeren om te zien waar zij hun stroomgebruik kunnen verschuiven; voor grote verbruikers kan die scan verplicht worden als dat nodig en effectief is.

Ook komt er ruimte om een deel van de capaciteit die nu voor storingen wordt gereserveerd, de zogeheten vluchtstrook, te gebruiken om nieuwe klanten aan te sluiten. Die klanten worden dan beperkt in hun vermogen als de reserve nodig is. Het kabinet weegt nog of daarbij meer risico kan worden genomen, gezien de gevolgen voor de leveringszekerheid.

Voor datacenters wil het kabinet wettelijke voorwaarden kunnen stellen om hun impact op het net te beheersen, in lijn met een motie van Grinwis c.s. over strengere criteria voor hyperscale datacenters en in samenhang met een nationale datacenterstrategie. Dat sluit aan bij het bredere politieke debat over megadatacentra die ondanks verzet doorgaan. Verder werkt het kabinet aan landelijke eisen voor netbewuste nieuwbouw en wil het belemmeringen wegnemen voor het plaatsen van tijdelijk regelbaar vermogen.

Energie als ruimtelijke randvoorwaarde

Een structurele verschuiving zit in wat het kabinet ‘omgevingsrechtelijk sturen’ noemt. Energie moet een integraal onderdeel worden van ruimtelijke besluitvorming, in plaats van een randvoorwaarde die pas na een ruimtelijk besluit aan bod komt. Provincies en netbeheerders gaan structureel afstemmen waar welke energie-infrastructuur nodig is, welke ruimte dat vraagt en waar knelpunten ontstaan. Het kabinet geeft daarmee invulling aan een motie van Grinwis en Peter de Groot over een wettelijke ‘energietoets’. Het wetsvoorstel moet rond de jaarwisseling in consultatie. Voor gebiedsontwikkelaars betekent dit dat de beschikbaarheid van netcapaciteit eerder en zwaarder meeweegt bij de keuze van locaties, ook voor grootschalige woningbouw.

Wat niet komt: vergunning van rechtswege

Het kabinet onderzocht ook de ‘lex silencio positivo’: een vergunning die automatisch wordt verleend als de overheid niet op tijd beslist. Het voert die niet in. Uit de evaluatie van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht kwam volgens de brief een wisselend beeld naar voren: overheden voorkwamen vaak dat een vergunning van rechtswege ontstond, aanvragers kregen pas rechtszekerheid na de bezwaartermijn, en zulke vergunningen houden bij de rechter minder vaak stand. Bovendien sluiten internationale verplichtingen, zoals de mer-richtlijn en het Verdrag van Aarhus, herinvoering voor veel activiteiten uit.

Over de rechtsbescherming is het kabinet zich bewust van de gevoeligheid. De uitdaging is volgens de brief te versnellen en tegelijk een zorgvuldige belangenafweging en voldoende inspraak te borgen. Na een eerder advies van de Raad van State liet het kabinet de Rijksuniversiteit Groningen onderzoeken hoeveel beroepsprocedures er over elektriciteitsprojecten zijn en wat de gevolgen zijn voor de werklast van de Afdeling. Volgens het kabinet blijkt daaruit dat het aantal procedures relatief beperkt is; de bevindingen staan in het nader rapport dat op 29 juli in de Staatscourant verscheen.

Waarom het ertoe doet: de wachtrij

De urgentie blijkt uit de cijfers. Eind 2025 stonden volgens de netbeheerders ruim 15.000 aanvragen van bedrijven en instellingen voor een nieuwe of zwaardere aansluiting in de wachtrij bij de regionale netbeheerders, circa duizend meer dan een half jaar eerder. Staatssecretaris De Bat meldde die cijfers in april aan de Kamer, zo berichtte Solar Magazine. Bij TenneT, de beheerder van het landelijke hoogspanningsnet, stonden 211 aanvragers in de rij.

Het probleem schuift inmiddels door naar kleinverbruikers. In de provincie Utrecht staan sinds 1 juli 2026 ook huishoudens en kleine bedrijven op een wachtlijst. Volgens de gemeente Utrecht zijn nieuwe aansluitingen meestal niet mogelijk en mogen bestaande niet worden verzwaard; alleen woningbouwprojecten op een lijst van netbeheerder Stedin worden nog aangesloten. Het tekort in de provincie loopt volgens de gemeente tussen 2026 en 2029 op tot 250 megawatt. Eerder liep ook het stroomnet in Zuid-Holland vol voor grootverbruikers.

Reacties

Netbeheer Nederland, de koepel van netbeheerders, is blij met het pakket. Directeur Hans-Peter Oskam zei tegen Binnenlands Bestuur dat het goed is dat het kabinet handelt in de geest van een crisiswet, omdat de netbeheerders haast hebben. Hij benadrukte dat het succes moet worden afgemeten aan het aantal woningen en bedrijven dat daadwerkelijk wordt aangesloten, niet aan Kamerbrieven of wetsvoorstellen, en dat de onderliggende regelgeving snel door het parlement moet. De Bat zei volgens Binnenlands Bestuur dat uitbreiding van het net nu veel te lang duurt en dat Nederland zich dat niet kan permitteren.

Stimuleren of ontmoedigen?

Het pakket is in de kern een stimuleringsmaatregel: het moet de bouw van netinfrastructuur versnellen en zo de rem op woningbouw, bedrijfsvestiging en verduurzaming wegnemen. Maar het bevat ook nadrukkelijk begrenzende elementen.

Wat stimuleert. Kortere procedures en minder vergunningen voor stations en kabels moeten netuitbreiding versnellen. Daarvan profiteren ontwikkelaars van woningen, bedrijventerreinen en logistiek in congestiegebieden, en eigenaren en gebruikers van bedrijfsruimte die op een zwaardere aansluiting wachten. Het gebruik van de vluchtstrook en flexibele contracten kan nieuwe aansluitingen eerder mogelijk maken.

Wat begrenst of ontmoedigt. Omwonenden en andere belanghebbenden krijgen minder mogelijkheden om procedures te voeren: één rechterlijke instantie, geen pro forma beroep en bij vergunningvrije stations geen besluit om tegen in beroep te gaan. Gemeenten verliezen het bevoegd gezag over 110/150 kV-projecten aan de provincie. Voor bedrijven wordt flexibel stroomgebruik meer een verplichting dan een keuze, met flexscans en in bepaalde gevallen alleen flexibele capaciteit. En datacenters krijgen te maken met nieuwe wettelijke voorwaarden.

De balans. Voor vastgoedpartijen die op netcapaciteit wachten, overheerst de stimulans, al komen de meeste maatregelen pas in 2027 en 2028. De lasten liggen vooral bij omwonenden, lokale overheden en grote stroomverbruikers die flexibel moeten worden.

Gevolgen per doelgroep

• Ontwikkelaars van woningen en bedrijventerreinen hebben baat bij snellere netuitbreiding, maar krijgen met de energietoets en netbewuste bouweisen ook nieuwe randvoorwaarden. Netcapaciteit wordt eerder in het ruimtelijk proces gewogen.
• Gebruikers van bedrijfsruimte en logistiek in congestiegebieden kunnen op termijn sneller worden aangesloten, maar moeten rekening houden met flexscans en mogelijk alleen flexibele capaciteit.
• Beleggers in bedrijfsvastgoed krijgen te maken met een markt waarin de beschikbaarheid en het type aansluiting een grotere rol gaan spelen. Het kabinetsbeleid voor verduurzaming van bedrijventerreinen en collectieve energieoplossingen raakt aan dezelfde vraag.
• Datacenterinitiatiefnemers moeten rekening houden met wettelijke voorwaarden voor hun netimpact.
• Gemeenten verliezen bevoegdheden bij 110/150 kV-projecten, maar hoeven minder lokale geluidsregels op te stellen.
• Provincies krijgen een grotere rol als bevoegd gezag en in de afstemming met netbeheerders, en kunnen kosten van projectbesluiten doorberekenen.
• Omwonenden hebben minder procedurele mogelijkheden om netprojecten aan te vechten.

Wat volgt

De versnelde beroepsprocedure geldt vanaf 1 oktober 2026. Het kabinet stuurt de Kamer vóór het eind van dit jaar een uitgewerkte planning. Dit najaar volgen ook de conclusies over het versnellingsregime voor de meest urgente projecten. De consultatie van een deel van de wettelijke aanpassingen moet in de eerste helft van 2027 starten, met inwerkingtreding in 2028; andere maatregelen staan gepland voor april, juli en na de zomer van 2027. De stikstofuitzondering hangt af van de Europese onderhandelingen over het Grids Package. Het wetsvoorstel voor de energietoets gaat rond de jaarwisseling in consultatie.

Het kabinet doet een klemmend beroep op de Tweede Kamer om de voorstellen met voorrang te behandelen. Of de doorlooptijd van netprojecten werkelijk halveert, zal blijken uit de ontwikkeling van de wachtrij in de komende halfjaarcijfers van de netbeheerders. Meer analyses over overheidsbeleid en vastgoed staan in de rubriek Vastgoedpolitiek.

Bron: Rijksoverheid – Kabinet zet nieuwe crisiswetgeving in om vol stroomnet aan te pakken

Extra bronnen: Kamerbrief Crisiswetgeving netcongestie (29023, nr. 727) · Binnenlands Bestuur – Een Crisis- en herstelwet voor netcongestie komt er nu aan · Solar Magazine – Wachtrij stroomnet groeit naar 15.000 aanvragen · Gemeente Utrecht – Omgaan met een vol stroomnet