De rechtbank in Almelo krijgt een nieuw onderkomen. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft namens de Raad voor de rechtspraak Dura Vermeer Bouw Hengelo geselecteerd voor het ontwerpen, bouwen en onderhouden van een nieuw gerechtsgebouw op de hoek van de Egbert Gorterstraat en de Stationsstraat, recht tegenover het centraal station van Almelo. Het ontwerp is van Paul de Ruiter Architects. Als de planning standhoudt, begint de bouw in het vierde kwartaal van 2024 en kan het gebouw begin 2028 in gebruik worden genomen. Dat maakte Rechtbank Overijssel op 17 januari 2024 bekend.
Verouderd gebouw maakt plaats voor nieuwbouw
De aanleiding is helder: het huidige gerechtsgebouw aan de Egbert Gorterstraat is verouderd en voldoet volgens de Rechtspraak niet meer aan de eisen die nu aan een rechtbank worden gesteld. De Rechtspraak en het Rijksvastgoedbedrijf kiezen voor nieuwbouw op een locatie aan dezelfde straat, pal bij het station. Daarmee blijft de rechtspraak in Almelo op een centrale, goed met het openbaar vervoer bereikbare plek gevestigd.
Het nieuwe gebouw biedt ruim 180 werkplekken voor de rechtbank. Een deel daarvan is bestemd voor het Openbaar Ministerie, dat zo onder hetzelfde dak blijft werken als de rechters en griffiemedewerkers. Daarnaast moet het pand geschikt zijn voor de zogeheten ketenpartners, zoals advocaten en journalisten die zittingen bijwonen. De Rechtspraak wil dat ook zij hun werk er prettig en veilig kunnen doen.
Zalen rond een houten atrium
Het programma van het gebouw laat zien waar een moderne rechtbank om draait. Centraal komen zes grote zalen die voor verschillende soorten zittingen kunnen worden gebruikt. Ze liggen gegroepeerd rond een houten atrium. Daarnaast komen er zes kleinere zittingsruimtes. Twee van de zes grote zalen worden extra groot uitgevoerd, mede om ruimte te bieden aan publieke tribunes, zodat bezoekers en pers zittingen met veel belangstelling kunnen volgen.
Een opvallend detail is de verwijzing naar het textielverleden van Almelo. Een van de kleinere zittingszalen wordt ingericht met de zogenoemde Firmanten stijlkamer, afkomstig uit het kantoor van de voormalige textielfabriek van Ten Cate. Daarmee krijgt een stuk lokaal erfgoed een nieuwe functie in een eigentijds overheidsgebouw.
Onder het gebouw komt een cellencomplex dat rechtstreeks aansluit op de zittingszalen, zodat verdachten zonder omwegen naar de zaal kunnen worden gebracht. Op het tweede ondergrondse niveau komen 72 parkeerplaatsen. Het ontwerp moet volgens de opdrachtgevers gezag uitstralen, maar tegelijk uitnodigend en functioneel zijn, met een vleugje Twentse gastvrijheid.
Ontwerp, bouw en onderhoud in één hand
De opdracht is via een Europese aanbesteding in de markt gezet als zogenoemd DBM-contract, wat staat voor Design, Build & Maintain. Bij zo’n contract is één partij verantwoordelijk voor het uitwerken van het ontwerp, de bouw en het onderhoud van het gebouw daarna. De gedachte achter die contractvorm is dat de bouwer bij het ontwerpen al rekening houdt met de kosten en kwaliteit van beheer en onderhoud in de jaren na oplevering. Het Rijk past dit soort geïntegreerde contracten vaker toe bij grote huisvestingsprojecten.
Aan de keuze voor Dura Vermeer ging een dialoogfase vooraf waarin de inschrijvers hun aanpak konden toelichten en aanscherpen. De inschrijving van de bouwer uit Hengelo werd daarna als beste beoordeeld. Een beoordelingscommissie woog de inschrijvingen op duurzaamheid, kwaliteit en kosten; concrete duurzaamheidsmaatregelen zijn in de bekendmaking niet genoemd. Ook over de omvang van het gebouw in vierkante meters en over de aanneemsom maakte de Rechtspraak geen cijfers bekend.
Het vertrekpunt voor Dura Vermeer is een principeontwerp dat het Rijksvastgoedbedrijf en de Rechtspraak samen hebben opgesteld. Het projectteam van de bouwer werkt dat ontwerp het komende jaar verder uit.
Huisvesting van de Rijksoverheid
Het project in Almelo past in de manier waarop de Rijksoverheid haar eigen huisvesting organiseert. Het Rijksvastgoedbedrijf beheert en ontwikkelt de gebouwen van het Rijk, waaronder kantoren, gevangenissen en gerechtsgebouwen, en treedt op als opdrachtgever wanneer een organisatie als de Rechtspraak nieuwe huisvesting nodig heeft. De gebruiker bepaalt daarbij welke eisen er aan het gebouw worden gesteld; het Rijksvastgoedbedrijf zorgt voor de realisatie en het beheer.
Voor gerechtsgebouwen gelden bijzondere eisen. Er moeten aparte looproutes zijn voor rechters, publiek en verdachten, de beveiliging moet op orde zijn en zalen moeten flexibel inzetbaar zijn voor uiteenlopende soorten zaken, van eenvoudige kantonzaken tot grote strafzaken met veel publiek. Het programma in Almelo, met een mix van grote en kleine zalen, aparte tribunes en een direct aangesloten cellencomplex, speelt daarop in.
De locatie tegenover het station is voor een publiek gebouw als een rechtbank een logische keuze. Bezoekers, getuigen en procespartijen komen vaak van buiten de stad, en een goede bereikbaarheid met de trein maakt het gebouw toegankelijker. Tegelijk past de komst van een groot publiek gebouw bij het stationsgebied in de ambitie van veel middelgrote steden om hun stationsomgeving te versterken.
Wat er nu volgt
In de loop van 2024, het eerste jaar waarin de Omgevingswet geldt, werkt Dura Vermeer het principeontwerp uit tot een definitief ontwerp. De bouw moet volgens planning in het vierde kwartaal van 2024 van start gaan. Na de oplevering, die begin 2028 wordt verwacht, krijgt de rechtspraak in Almelo haar nieuwe onderkomen aan de overkant van het station, ter vervanging van een gebouw dat niet meer aan de eisen van deze tijd voldoet. Wat er met het huidige gerechtsgebouw gebeurt, is in de bekendmaking niet vermeld.
