Jonge vastgoedprofessionals van NEPROM New Generation hebben op woensdag 13 maart een kijkje genomen in de ondergrondse uitbreiding van Paleis Het Loo in Apeldoorn. Ongeveer veertig leden van het jongerennetwerk van de vereniging van projectontwikkelaars kregen uitleg van de opdrachtgever, de architect en de bouwadviseur, liepen door de nieuwe museumvleugel van ongeveer 5.000 vierkante meter en sloten de middag af met een borrel in de gerestaureerde balzaal. NEPROM deed op 20 maart verslag van de bijeenkomst.

Drie perspectieven op één bouwopgave

Het programma was opgebouwd rond drie sprekers die elk een andere kant van het project belichtten. Namens het paleis vertelde Fred van Bussel over de aanloop naar en de uitvoering van de renovatie. Antony Laurijsen van KAAN Architecten, het bureau dat de uitbreiding ontwierp, ging in op het ontwerp. Hildebrand de Braak van Draaijer en partners, het advies- en managementbureau voor de bouw, besprak de manier waarop het project werd aangestuurd. Na de presentaties trok de groep door de opgeleverde uitbreiding.

Voor jonge ontwikkelaars was de excursie een ongebruikelijke casus. Waar hun dagelijkse praktijk vaak draait om woningbouw, gemengde gebiedsontwikkeling of transformatie van kantoren, ging het hier om een rijksmonument waarin een groot nieuw programma onder de grond is weggewerkt zonder het historische beeld aan te tasten. Juist die combinatie van monumentenzorg, complexe techniek en het organiseren van een veelheid aan partijen raakt aan vraagstukken die ook in binnenstedelijke ontwikkeling steeds vaker spelen.

De dag eindigde in de gerestaureerde balzaal. Volgens NEPROM is de nieuwe eikenhouten vloer daar gemaakt van hout uit de bossen op het eigen landgoed van het paleis. Het paleis zelf stamt uit 1686 en is in de loop van de eeuwen meermaals verbouwd.

Een paleis dat werd opgetild

De renovatie van Paleis Het Loo behoort tot de grootste restauratieprojecten van de afgelopen jaren in Nederland. Volgens berichtgeving van DutchNews bij de heropening in april 2023 duurde het project vijf jaar en kostte het 171 miljoen euro. Het museum heropende op 22 april 2023 voor publiek.

De ingreep was niet alleen bedoeld om het paleis op te knappen. Er moest ongeveer 4.300 vierkante meter asbesthoudende brandwerende bekleding uit de jaren zeventig worden verwijderd, de historische interieurs werden teruggebracht naar de periode van stadhouder-koning Willem III en Mary, en het museum had meer ruimte nodig om zijn bezoekersstroom van ongeveer 350.000 mensen per jaar te kunnen ontvangen.

Die extra ruimte is onder het voorplein gevonden. De nieuwe museumvleugel van ongeveer 5.000 vierkante meter ligt op zo’n tien meter diepte. Tijdens de bouw is volgens DutchNews ongeveer 35.000 kubieke meter water weggepompt en werd het zand met naar schatting 1.800 vrachtwagens afgevoerd. Het paleis stond in die periode op tijdelijke funderingen; bij de werkzaamheden zijn de historische funderingen enkele millimeters opgetild. Het ontwerp voor de uitbreiding is van architect Dikkie Scipio van KAAN Architecten.

In de ondergrondse vleugel bevinden zich een grote foyer, ruimte voor wisseltentoonstellingen en een presentatie over de geschiedenis van het Huis van Oranje. In het historische paleis zijn de appartementen volledig gerenoveerd, inclusief gerestaureerde wandschilderingen, en in de tuinen is onder meer de oranjerie met ongeveer tweehonderd citrusbomen hersteld.

Ondergronds bouwen als ontwikkelopgave

Het bezoek van New Gen sluit aan bij een bredere belangstelling in de vastgoedwereld voor ondergronds bouwen en voor het toevoegen van programma aan bestaande, waardevolle gebouwen. In dichtbebouwde stadscentra en bij monumenten is de ruimte boven het maaiveld beperkt, terwijl gebruikers wel meer vierkante meters vragen. Het project in Apeldoorn laat zien wat daarvoor nodig is: een lange voorbereiding, zware technische maatregelen om grondwater en bestaande funderingen te beheersen, en een strakke regie over ontwerp, uitvoering en planning.

Voor projectontwikkelaars is vooral dat laatste herkenbaar. Bij complexe binnenstedelijke projecten bepaalt de samenwerking tussen opdrachtgever, ontwerper, adviseurs en bouwers in hoge mate of een plan binnen tijd en budget blijft. Door het verhaal van drie partijen naast elkaar te zetten, kregen de deelnemers een beeld van hoe die rolverdeling bij Het Loo heeft uitgepakt.

Architectuurprijs in aantocht

Het project staat ook in de belangstelling van de architectuurwereld. Op 18 maart, twee dagen voor het verslag van NEPROM, maakte de Branchevereniging Nederlandse Architectenbureaus (BNA) bekend dat Paleis Het Loo van KAAN Architecten een van de genomineerden is voor BNA Beste Gebouw van het Jaar 2024. Het paleis dingt mee in de categorie Identiteit en Icoonwaarde. Het publiek kan tot 7 mei stemmen voor de publieksprijs; de winnaars worden op 23 mei bekendgemaakt tijdens de prijsuitreiking in de Bunkertoren in Eindhoven.

Jongerennetwerk van NEPROM

NEPROM New Generation is het netwerk binnen NEPROM voor jonge professionals die werkzaam zijn bij de aangesloten ontwikkelende bedrijven. Het netwerk organiseert door het jaar heen excursies, kennissessies en netwerkbijeenkomsten waarin leden bijzondere projecten bezoeken en met elkaar in gesprek gaan over de vakinhoud. Het bezoek aan Paleis Het Loo is een voorbeeld van die formule: een project dat buiten de directe dagelijkse praktijk van de meeste deelnemers valt, maar dat wel lessen biedt over ontwerp, techniek en procesmanagement.

Voor de jonge ontwikkelaars biedt het netwerk bovendien een plek om collega’s van andere bedrijven te leren kennen, wat in een sector waarin projecten vaak in samenwerking tussen meerdere partijen tot stand komen een praktische waarde heeft. Ook nu was daar na afloop in de balzaal gelegenheid voor.

Wie het resultaat van de renovatie zelf wil zien, kan in het museum terecht; voor de vastgoedsector is het wachten op de uitslag van de BNA-prijs op 23 mei.

Bron: NEPROM – New Gen verkent Koninklijke nieuwbouw. Extra bronnen: DutchNews – Fit for a king: restored Paleis het Loo opens its doors (15-04-2023); Architectenweb – nominaties BNA Beste Gebouw van het Jaar 2024 (18-03-2024)