Het kabinet en de regio Brainport Eindhoven trekken samen € 2,51 mrd uit om de microchipsector rond Eindhoven te behouden en de regio ruimtelijk op groei voor te bereiden. Het pakket, dat de naam Project Beethoven kreeg, werd op 28 maart 2024 gepresenteerd. Een groot deel van het geld gaat naar bereikbaarheid en woningbouw: er moeten tot en met 2030 bijna 20.000 extra woningen bij komen en het knooppunt Eindhoven Centraal wordt uitgebreid. Voor de vastgoedmarkt in Zuidoost-Brabant is het daarmee een van de grootste publieke investeringsimpulsen van de afgelopen jaren.

Waar het geld naartoe gaat

Volgens de Rijksoverheid behoren Nederlandse chipbedrijven en kennisinstellingen tot de wereldtop, maar kampt de regio met tekorten aan personeel, ruimte en energie. Het pakket moet die knelpunten aanpakken. De bijdrage van het Rijk bedraagt € 1,73 mrd. Daarvan komt € 1,28 mrd uit het budget van het Nationaal Groeifonds; de rest komt onder meer uit het Mobiliteitsfonds. Het resterende deel van het totaalbedrag komt van de regio. Het pakket rust op drie pijlers: talent, bereikbaarheid en wonen.

Voor bereikbaarheid reserveert het Rijk € 718 mln, aangevuld met een regionale bijdrage van € 340 mln. Dat geld is onder meer bestemd voor meer ruimte op en rond station Eindhoven, dat moet uitgroeien tot de Multimodale Knoop Eindhoven Centraal. Daarnaast komen er meer snelbussen, onder meer tussen het centraal station en Veldhoven, waar ASML is gevestigd, en via de A2 en N2. Zo moeten de verschillende campussen in de regio snel met elkaar en met Eindhoven Centraal worden verbonden. Ook wordt extra geld vrijgemaakt voor de A2 en N2 zelf. Op korte termijn wordt ingezet op hubs, fietsverbindingen en afspraken met werkgevers in de regio.

Voor woningbouw trekken Rijk en regio samen € 425 mln uit, voor de extra woningen en voor de kwaliteit van de gebieden waar gebouwd wordt. Het gaat om bijna 20.000 woningen tot en met 2030, bovenop de circa 45.000 woningen die eerder al in de regionale woondeal waren afgesproken.

De derde pijler betreft onderwijs en talentontwikkeling: tot en met 2030 gaat er € 450 mln naartoe, daarna structureel € 80 mln per jaar. Daarmee moeten meer technici worden opgeleid op mbo-, hbo- en universitair niveau, moeten meer studenten worden aangetrokken en moeten mensen worden omgeschoold. Onderwijsinstellingen in Groningen, Enschede, Delft en Eindhoven moeten samen met de chipsector concrete plannen maken, die ook moeten bijdragen aan meer diversiteit in technische opleidingen.

Waarom het kabinet ingrijpt

De aanleiding voor het pakket is de zorg over het vestigingsklimaat. ASML had in de periode daarvoor zijn zorgen geuit over het Nederlandse ondernemingsklimaat en gesignaleerd dat toekomstige investeringen ook in het buitenland terecht zouden kunnen komen. Volgens de NOS benadrukte demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat dat de chipsector belangrijk is voor het verdienvermogen en de werkgelegenheid in Nederland, maar dat bedrijven uiteindelijk zelf beslissen waar ze uitbreiden.

De Rijksoverheid koppelt het geld uitdrukkelijk aan verwachtingen over het bedrijfsleven. Het kabinet gaat ervan uit dat ASML in Nederland blijft investeren en zijn statutaire, fiscale en feitelijke zetel hier houdt. Veranderen de investeringsplannen, dan worden de prognoses en de benodigde inzet daarop aangepast. Volgens Omroep Brabant zijn de bijdragen voorwaardelijk: vertrekt het bedrijf alsnog, dan kan een deel van de toegezegde middelen vervallen.

Daarnaast wil het kabinet zich inzetten voor een internationaal gelijk speelveld en voor sterkere Europese afstemming over chipmachines. Ook kondigde het aan binnenkort alternatieven te presenteren voor een aantal fiscale maatregelen die ondernemers raken; over die alternatieven moet het parlement beslissen.

Naast de drie hoofdpijlers besteedt het pakket aandacht aan het elektriciteitsnet. Het Rijk laat de tekorten aan netcapaciteit in de Brainportregio onderzoeken. Brainport Development gaat daarna op zoek naar oplossingen voor de meest urgente knelpunten. Netcongestie is in Noord-Brabant, net als in andere delen van het land, een groeiende rem op de uitbreiding van bedrijven en de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen.

Betekenis voor de vastgoedmarkt

Voor ontwikkelaars, beleggers en corporaties is vooral de combinatie van woningbouwgeld en investeringen in infrastructuur relevant. Rond grote openbaarvervoersknooppunten ontstaan doorgaans de beste kansen voor verdichting met woningen, kantoren en voorzieningen. De uitbreiding van Eindhoven Centraal kan zo een impuls geven aan de ontwikkeling van het stationsgebied.

De woningbouwmiddelen zijn bedoeld om projecten die financieel niet rondkomen alsnog haalbaar te maken. In de markt van dat moment, met hoge bouwkosten en een rente die sinds 2022 fors is opgelopen, vallen veel plannen financieel tussen wal en schip. Gerichte bijdragen per project kunnen het verschil maken tussen een plan dat op de plank blijft liggen en een plan dat in uitvoering gaat.

Ook voor de zakelijke vastgoedmarkt heeft het pakket gevolgen. De Brainportregio kent een sterke vraag naar hoogwaardige bedrijfsruimte, laboratoria en productieruimte voor toeleveranciers van de chipindustrie. Wanneer de werkgelegenheid verder groeit, neemt de druk op bedrijventerreinen, kantoren en campuslocaties toe. Of die vraag kan worden geaccommodeerd, hangt naast ruimte in toenemende mate af van de beschikbaarheid van netcapaciteit.

Wat er nu volgt

Met de aankondiging van 28 maart 2024 is het pakket op hoofdlijnen vastgelegd. Rijk, provincie, gemeenten en onderwijsinstellingen moeten de afspraken vervolgens uitwerken in concrete projecten, waaronder de plannen voor het station en de busverbindingen. De voortgang van die uitwerking bepaalt in belangrijke mate wanneer de eerste schoppen in de grond gaan.

Bron: Rijksoverheid · Extra bronnen: NOS, Omroep Brabant