De gemeente Oldenzaal legt de gemeenteraad drie toekomstrichtingen voor het stadhuis voor: verkopen en elders nieuw bouwen, het hele gebouw ombouwen tot een ‘huis van de stad’ met maatschappelijke partners, of het stadhuis verkleinen zodat er ruimte ontstaat voor stadsappartementen. Dat maakte de gemeente op 2 april 2024 bekend. Het college heeft besloten de drie opties aan de raad voor te leggen, die er op 15 april in het Politiek Forum over spreekt.

Een stadhuis uit 1968 dat aan groot onderhoud toe is

Het huidige stadhuis van Oldenzaal dateert uit 1968 en kreeg in 2000 een uitbreiding. Sindsdien is het gebouw niet meer ingrijpend gerenoveerd. Volgens de gemeente is groot onderhoud nu nodig. Daarnaast schiet de indeling tekort: bezoekers hebben weinig privacy, het gebouw nodigt niet uit tot ontmoeting en het is niet goed toegankelijk.

Het stadhuis is meer dan een kantoor voor ambtenaren en bestuur. Ook het Sociaal Plein is er gevestigd, en verschillende partners maken gebruik van de spreekkamers in het gebouw. Daarmee is het pand tegelijk werkplek, loket en ontmoetingsplek voor inwoners die hulp of advies zoeken.

De gemeente verwijst naar een eigen onderzoek uit 2021, de visie op dienstverlening. Daaruit bleek dat de fysieke werkomgeving de samenwerking onvoldoende stimuleert. Die conclusie speelt een rol bij de vraag welke huisvesting de organisatie in de toekomst nodig heeft.

Drie richtingen voor de toekomst

De eerste optie is nieuwbouw. Het huidige stadhuis zou dan worden verkocht, waarna de gemeente op een andere, nog niet bekende locatie een nieuw stadhuis bouwt.

De tweede optie heet ‘huis van de stad’. Daarbij wordt het volledige bestaande gebouw aangepast en samen met maatschappelijke partners gebruikt. Het idee is om zoveel mogelijk dienstverlening onder één dak te brengen.

De derde optie is verkleinen. Het stadhuis wordt dan kleiner gemaakt, zodat er in het gebouw ruimte vrijkomt voor stadsappartementen. In die variant is er voor externe partners geen plek meer in het stadhuis.

Alle drie de varianten worden langs dezelfde meetlat gelegd. De gemeente kijkt per optie naar wat nodig is voor een duurzaam gebouw, welk onderhoud moet worden uitgevoerd, welke verduurzamingsmaatregelen vereist zijn en hoe de werkplekken kunnen worden aangepast aan de manier van werken van nu. Bedragen of oppervlaktes per optie noemt de gemeente in haar bericht nog niet.

Het besluitvormingstraject

De gemeenteraad is al eerder bij het onderwerp betrokken. In februari 2024 is een eerste aanpak gepresenteerd in het Politiek Forum. De raad vroeg toen om drie opties uit te werken. Die liggen er nu.

Op 15 april 2024 bespreekt de raad de opties in het Politiek Forum. De inbreng van de raad bepaalt welke stap het college daarna zet. In de raadsvergadering van 27 mei 2024 komt vervolgens de uitwerking van die volgende stap aan de orde. Pas daarna wordt duidelijk welke richting Oldenzaal voor zijn stadhuis kiest.

Context: gemeentelijke huisvesting onder druk

Oldenzaal staat met deze afweging niet alleen. Veel gemeentehuizen in Nederland stammen uit de jaren zestig en zeventig en lopen tegen dezelfde vragen aan: het onderhoud wordt duurder, de energieprestatie blijft achter en de indeling past niet meer bij de huidige manier van werken, waarin ambtenaren deels thuis werken en kantoren vooral een plek voor overleg en samenwerking zijn geworden.

Gemeenten wegen daarbij doorgaans drie routes af die ook in Oldenzaal op tafel liggen. Renovatie en hergebruik van het bestaande gebouw sparen materiaal en houden de vertrouwde plek in de stad vast, maar kunnen beperkt blijven door de oorspronkelijke constructie en indeling. Nieuwbouw biedt meer vrijheid in ontwerp en energieprestatie, maar vraagt een nieuwe locatie en een grotere investering, terwijl het oude gebouw een nieuwe bestemming moet krijgen. Een compactere huisvesting, waarbij een deel van het gebouw een andere functie krijgt, speelt in op de kleinere ruimtebehoefte door hybride werken.

De derde Oldenzaalse optie sluit bovendien aan bij een bredere landelijke beweging waarin overtollige kantoorruimte wordt omgezet naar woningen. Door het tekort aan woningen zoeken veel gemeenten naar mogelijkheden om binnen bestaande gebouwen in de binnenstad woonruimte te maken. Met stadsappartementen in een deel van het stadhuis zou de gemeente zowel haar eigen ruimtebehoefte verkleinen als een bijdrage leveren aan de woningvoorraad in het centrum.

Het ‘huis van de stad’ staat voor een andere ontwikkeling: het bundelen van maatschappelijke dienstverlening onder één dak. Door partners in hetzelfde gebouw te huisvesten, hoeven inwoners minder te zoeken en kunnen organisaties makkelijker samenwerken. Dat sluit aan bij de bevinding uit de visie op dienstverlening van 2021 dat samenwerking in de huidige werkomgeving onvoldoende uit de verf komt.

Duurzaamheid als randvoorwaarde

Verduurzaming is in alle drie de varianten een uitdrukkelijk toetsingscriterium. Voor een gebouw van ruim een halve eeuw oud, dat na de uitbreiding in 2000 niet ingrijpend is aangepakt, is dat een belangrijke kostenpost. Een keuze voor renovatie betekent dat isolatie, installaties en energieopwekking in het bestaande casco moeten worden ingepast. Bij nieuwbouw kan een energiezuinig ontwerp vanaf het begin worden meegenomen, maar komen de kosten van grond, bouw en verkoop van het oude pand in beeld.

In haar bericht spreekt de gemeente geen voorkeur uit en geeft zij geen financiële vergelijking van de opties. Juist die afweging tussen investering, onderhoudslasten, duurzaamheid en maatschappelijke functie zal naar verwachting centraal staan in het debat in de raad.

Wat volgt

Na de bespreking in het Politiek Forum van 15 april werkt het college de door de raad gekozen richting verder uit. Die uitwerking staat geagendeerd voor de raadsvergadering van 27 mei 2024. Pas dan wordt zichtbaar of Oldenzaal kiest voor een nieuw stadhuis op een andere plek, een breed gedeeld ‘huis van de stad’ of een kleiner stadhuis met woningen. Voor inwoners, partners op het Sociaal Plein en de eigen medewerkers bepaalt die keuze waar en hoe de gemeentelijke dienstverlening de komende decennia wordt georganiseerd.

Bron: Gemeente Oldenzaal – Drie opties voor de toekomst van het stadhuis (2 april 2024)