ASML en de gemeente Eindhoven hebben op maandag 22 april 2024 een intentieverklaring ondertekend om samen te onderzoeken of de chipmachinefabrikant grootschalig kan uitbreiden op de Brainport Industries Campus (BIC) aan de westkant van Eindhoven. Volgens de gemeente biedt het gebied ruimte aan zo’n 20.000 ASML-medewerkers. De afspraak is niet bindend: ASML heeft nog geen definitief besluit genomen en wil eerst zekerheid over energie, woningen en bereikbaarheid.

Van Veldhoven naar een tweede kern in Eindhoven

ASML heeft zijn hoofdvestiging in Veldhoven, net ten westen van Eindhoven. Rond dat hoofdkantoor wordt al gebouwd, maar volgens Omroep Brabant is die ruimte op termijn niet genoeg. Het concern streeft ernaar het aantal medewerkers in de regio op lange termijn ongeveer te verdubbelen, van circa 20.000 naar 40.000. Wereldwijd werkten er begin 2024 ruim 42.000 mensen voor ASML, van wie iets meer dan de helft in Nederland.

ASML en de gemeente hebben de afgelopen maanden verschillende uitbreidingslocaties in de regio bekeken. De Brainport Industries Campus kwam daarbij als favoriet naar voren, onder meer omdat de campus relatief dicht bij de bestaande vestiging in Veldhoven ligt. Het gaat om het noordelijke deel van de campus. Omroep Brabant becijferde dat het uitbreidingsgebied groter is dan 140 voetbalvelden.

Op de BIC zit nu een reeks kleinere hightechbedrijven, samen in één gebouw. De gemeente had al langer plannen om de campus verder te ontwikkelen; met de komst van ASML zouden die in een hoger tempo worden uitgevoerd. Wel belooft Eindhoven dat de campus niet groter wordt dan in de oorspronkelijke plannen al was voorzien.

Grondposities en voorkeursrecht

Voor de vastgoedkant van het verhaal is de grondpositie van de gemeente van belang. Eindhoven is eigenaar van ongeveer 80 procent van het gebied. De resterende 20 procent moet nog worden verworven. Om te voorkomen dat de prijs van die gronden oploopt nu de plannen bekend zijn, heeft de gemeente een voorkeursrecht gevestigd op de nog niet verworven percelen. Eigenaren moeten hun grond daardoor eerst aan de gemeente aanbieden als zij willen verkopen.

Dat de gemeente zelf het overgrote deel van de grond in handen heeft, geeft haar veel regie over het tempo en de vorm van de ontwikkeling. Tegelijkertijd betekent het dat een groot deel van het financiële risico van de gebiedsontwikkeling bij de gemeente ligt zolang ASML geen definitieve keuze heeft gemaakt.

Wat de betrokkenen zeggen

Roger Dassen, financieel directeur van ASML, liet volgens de NOS weten dat het bedrijf zijn kernactiviteiten bij voorkeur in Nederland houdt en zo dicht mogelijk bij de bestaande locaties in Veldhoven. Hij noemde de campus in Eindhoven een interessante optie die ASML samen met de gemeente verder verkent. Daarbij benadrukte hij dat ook de beschikbaarheid van talent, goede infrastructuur, voldoende woningen en een sterk investeringsklimaat meewegen.

Stijn Steenbakkers, wethouder Brainport en Economie van Eindhoven, sprak van een cruciaal moment voor de regio, voor Nederland en voor Europa. Tegenover Omroep Brabant typeerde hij het als een historisch besluit. Volgens de wethouder draagt een uitbreiding op de BIC bij aan het toekomstige verdienvermogen van de Brainportregio.

Ook in Den Haag werd positief gereageerd. Demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken noemde het voornemen van ASML om in Eindhoven uit te breiden goed nieuws en een teken van vertrouwen in Nederland als vestigingsland.

Achtergrond: Project Beethoven

De intentieverklaring volgt kort op een omvangrijk overheidspakket. In maart 2024 maakten het kabinet en de regio Eindhoven bekend dat zij samen ongeveer 2,5 miljard euro investeren om het vestigingsklimaat voor ASML en andere chipbedrijven te verbeteren. Dat programma, bekend als Project Beethoven, richt zich onder meer op weg- en spoorverbindingen rond Eindhoven, op woningbouw en op het opleiden van technisch talent, onder andere via de Technische Universiteit Eindhoven.

Het pakket kwam er nadat ASML-topman Peter Wennink eerder had gewaarschuwd dat Nederland het bedrijf niet te moeilijk moest maken. Hij liet doorschemeren dat ASML liever in Nederland groeit, maar zijn uitbreiding elders zou realiseren als dat hier niet langer mogelijk zou zijn. ASML verwelkomde bij de ondertekening van de intentieverklaring de recente maatregelen van het demissionaire kabinet om het investeringsklimaat te verbeteren.

Netcongestie en woningtekort als randvoorwaarden

Ondanks de positieve toon zijn er nog flinke hobbels. Het elektriciteitsnet in de regio is al zwaar belast en er is een groot tekort aan woningen. Volgens Omroep Brabant moeten die knelpunten eerst worden onderzocht voordat ASML definitief ja zegt. Een woordvoerder van het bedrijf zei tegen het Financieele Dagblad, zo meldde DutchNews, dat ASML zich welkom voelt in Nederland, maar dat er nog oplossingen nodig zijn voor de beschikbaarheid van energie, woonruimte, vervoersverbindingen en de stikstofproblematiek.

Voor de regionale vastgoedmarkt zou een uitbreiding van deze omvang grote gevolgen hebben. Een groei met duizenden arbeidsplaatsen vergroot de vraag naar woningen, onderwijs- en zorgvoorzieningen, maar ook naar bedrijfsruimte en kantoren bij toeleveranciers en dienstverleners in de keten. Tegelijkertijd zijn netcapaciteit en bouwgrond in de Brainportregio al schaars, zodat de keuze voor de BIC ook gevolgen heeft voor de verdeling van die schaarse ruimte.

Hoe nu verder

De intentieverklaring is een eerste stap. Het plan moet nog langs de Eindhovense gemeenteraad, die zich in de loop van 2024 over de ontwikkeling moet uitspreken. DutchNews meldde dat de werkzaamheden aan het gebied volgens de huidige planning in 2027 zouden kunnen beginnen. Tot die tijd onderzoeken gemeente en ASML de haalbaarheid verder, verwerft de gemeente de resterende grond en moet duidelijk worden of de randvoorwaarden rond energie, woningbouw en infrastructuur tijdig kunnen worden ingevuld. Pas daarna neemt ASML een definitief besluit over de vestiging op de campus.

Lees ook op Vastgoedkoerier: Kabinet wil verduurzaming van 3.400 bedrijventerreinen versnellen met pilots en samenwerking · Cushman & Wakefield stelt Van Summeren, Oord en Ravesteijn aan als regiohoofden

Bron: NOS · Omroep Brabant · DutchNews