Eén op de tien Nederlandse ondernemers ondervindt nu al gevolgen van het overvolle elektriciteitsnet, maar de meeste bedrijven hebben nog nauwelijks zicht op wat netcongestie voor hun eigen bedrijfsvoering en huisvesting betekent. Dat blijkt uit een flitspeiling die onderzoeksbureau Motivaction in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) uitvoerde. Het rapport werd op 5 juli 2024 door de Rijksoverheid gepubliceerd.

Voor eigenaren en gebruikers van bedrijfspanden, kantoren en logistiek vastgoed is de uitkomst relevant: wie niet aan een zwaardere aansluiting kan komen, kan niet uitbreiden, niet elektrificeren en soms niet eens een nieuw pand in gebruik nemen zoals gepland.

Opzet van de peiling

Motivaction ondervroeg tussen 16 en 22 mei 2024 online 810 ondernemers uit het eigen StemPunt-panel. Het ging om eigenaren, directeuren, managers en andere beslissers met invloed op de bedrijfsvoering; zzp’ers vielen buiten het onderzoek. Alle bedrijfsgroottes zijn vertegenwoordigd, van kleine bedrijven met minder dan tien medewerkers tot ondernemingen met meer dan vijfhonderd mensen in dienst.

Het gaat om een snelle peiling in een online panel. De resultaten worden uitgesplitst naar bedrijfsgrootte en naar het wel of niet ervaren van netcongestie; voor kleine subgroepen noemen de onderzoekers de uitkomsten nadrukkelijk indicatief.

Bekend probleem, weinig urgentie

Iets meer dan de helft van de ondervraagde ondernemers (56 procent) had de term netcongestie weleens gehoord; 44 procent nog nooit. Na een korte uitleg gaf 86 procent aan het probleem in grote lijnen te kennen. Kleine ondernemers zijn duidelijk minder bekend met het begrip dan grotere bedrijven.

Op nationaal niveau zien ondernemers het belang wel: 61 procent noemt netcongestie een groot probleem voor Nederland. Voor het eigen bedrijf ligt dat anders. Slechts 21 procent maakt zich (veel) zorgen over de gevolgen voor de eigen onderneming, tegenover 35 procent die zich weinig of geen zorgen maakt. Onder ondernemers die al last hebben van het volle net ligt het aandeel bezorgden ruim twee keer zo hoog.

Tien procent van de ondernemers merkt nu al gevolgen. Die groep is in de peiling klein (81 respondenten) en de cijfers zijn daarom indicatief, maar het beeld is herkenbaar voor de vastgoedpraktijk. Ruim een derde van hen kan geen zwaardere aansluiting krijgen. Andere genoemde gevolgen zijn lange wachttijden voor een nieuwe of verzwaarde aansluiting, beperkte mogelijkheden om uit te breiden, het uitstellen van verduurzaming of innovatie en vertraging bij het laden van elektrische bedrijfsauto’s.

Ruim een derde van alle ondervraagden verwacht als gevolg van netcongestie dat bedrijven uit Nederland vertrekken of zich hier niet willen vestigen.

Kennis over oplossingen ontbreekt

Opvallend is hoe weinig ondernemers weten wat zij zelf kunnen doen. Een kwart zegt de eigen mogelijkheden te kennen, ruim een derde niet. Nog minder ondernemers, 18 procent, weet hoeveel er de komende jaren in het eigen bedrijf geïnvesteerd moet worden om met netcongestie om te gaan. Ongeveer een op de vijf heeft al maatregelen genomen en 23 procent is van plan dat te doen. Wie niets doet, wijst vooral op het ontbreken van problemen of urgentie, maar ook op onduidelijkheid over wie de regie heeft en bij wie men terecht kan.

De bereidheid om iets te doen is het grootst bij energiebesparing en bij het zelf gebruiken van opgewekte zonnestroom in plaats van die terug te leveren. Ondernemers die al last hebben van netcongestie staan duidelijk meer open voor zwaardere ingrepen, zoals het aanpassen van productieprocessen, het installeren van een energiemanagementsysteem of het teruggeven van ongebruikte netcapaciteit.

De informatiebehoefte is groot: 57 procent zegt advies te willen, terwijl 58 procent nog nooit informatie heeft gezocht. Wie dat wel deed, kwam vooral bij de netbeheerder uit. Onderwerpen waarover ondernemers advies willen, zijn onder meer concrete maatregelen, de planning van netverzwaring, samenwerking in energiehubs en congestiemanagement.

Rol van overheid en netbeheerders

Ondernemers leggen de verantwoordelijkheid vooral bij de netbeheerders (68 procent) en de Rijksoverheid (66 procent). Provincies, gemeenten en bedrijven zelf worden veel minder vaak genoemd. Bijna de helft (45 procent) vindt dat de overheid onvoldoende doet; 13 procent vindt de inzet voldoende. Als oplossing kiezen ondernemers het vaakst voor het uitbreiden van de netcapaciteit, gevolgd door het beter afstemmen van stroomverbruik op het moment dat er ruimte op het net is.

Context: druk op aansluitingen voor bedrijfsvastgoed

De peiling verscheen kort na een reeks andere publicaties over netcongestie. Op 11 juni 2024 stuurde minister Jetten (Klimaat en Energie) een voortgangsbrief over de aanpak van netcongestie naar de Tweede Kamer, met onder meer een voortgangsrapportage van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie, waarin Rijk, netbeheerders en andere partijen samenwerken. Eerder dat jaar publiceerde het ministerie al een vergelijkbare flitspeiling onder burgers. Op 25 juni 2024 volgde een studie van Ecorys naar de maatschappelijke kosten van netcongestie per megawattuur die niet afgenomen of ingevoed kan worden. Daarin wordt ook vastgesteld dat bedrijven het probleem steeds vaker zelf oplossen, bijvoorbeeld met batterijen achter de meter of door samen te werken in een energyhub.

Voor de vastgoedmarkt is netcongestie een vast aandachtspunt bij ontwikkeling, verhuur en aankoop. Een nieuwe of zwaardere aansluiting is voor veel logistieke en productielocaties een voorwaarde om een pand te kunnen gebruiken, en voor kantooreigenaren speelt de vraag of verduurzaming met warmtepompen en laadpleinen technisch haalbaar is binnen de beschikbare capaciteit. De bevinding dat ondernemers die al geraakt worden veel actiever zijn dan de rest, suggereert dat veel bedrijven pas in beweging komen als zij zelf tegen de grenzen van het net aanlopen.

Wat volgt

EZK gebruikt de uitkomsten om de communicatie richting ondernemers te verbeteren. Uit de peiling blijkt dat vooral kleine ondernemers minder bekend zijn met het begrip en vaker niet van plan zijn maatregelen te nemen, terwijl ondernemers die nog geen last hebben van het volle net als belangrijkste reden voor stilzitten noemen dat zij (nog) geen problemen ervaren. Voor vastgoedpartijen betekent dit dat vragen over aansluitcapaciteit, energiehubs en flexibele contracten de komende tijd vaker op tafel zullen komen, zowel bij huurders als bij gemeenten en ontwikkelaars van bedrijventerreinen.

Lees ook op Vastgoedkoerier: Kabinet wil verduurzaming van 3.400 bedrijventerreinen versnellen met pilots en samenwerking · Rabobank: vastgoedmarkt herstelt, maar overtuiging ontbreekt nog

Bron: Rijksoverheid – Flitspeiling netcongestie ondernemers (juni 2024). Extra bronnen: Rapport Motivaction (pdf) · Kamerbrief voortgang aanpak netcongestie, 11 juni 2024 · Studie maatschappelijke kosten netcongestie (Ecorys), 25 juni 2024