Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gaat boeren die duurzaam werken nog sterker belonen bij de uitgifte van rijkslandbouwgrond. Pachters met een erkend duurzaamheidscertificaat krijgen bij openbare inschrijvingen op geliberaliseerde pachtgrond een fictieve opslag op hun bod, en die opslag wordt vanaf 2025 in drie jaar stapsgewijs verdubbeld. Dat maakte het RVB op 22 juli 2024 bekend. Met de maatregel wil de rijksdienst, die circa 41.000 hectare agrarische grond beheert, sturen op biodiversiteit, bodemkwaliteit en waterkwaliteit op zijn eigen grondposities.

Hoe de bonus op het bod werkt

Het systeem draait om een rekenkundige correctie van de pachtsom die een inschrijver biedt. Wie een van de erkende certificaten heeft, ziet zijn bod met een vast percentage opgehoogd bij de beoordeling van de inschrijvingen. De feitelijke pacht die de boer betaalt verandert daardoor niet, maar zijn kans om de grond te verwerven neemt toe ten opzichte van een concurrent zonder certificaat.

Op het moment van de aankondiging gelden de volgende opslagen:

• omschakeling naar biologische productie met een SKAL-certificaat: 15 procent;
• On the Way to PlanetProof voor grondgebonden teelt: 10 procent;
• On the Way to PlanetProof voor melkveehouderij: 5 procent;
• Beter Leven 1 ster voor melkveehouderij: 4 procent.

Vanaf 2025 gaan deze percentages in drie stappen omhoog. Voor het SKAL-certificaat betekent dat een groei naar 30 procent in 2027. De certificaten werden in 2023 voor het eerst bij de uitgifte betrokken; de verhoging is dus een aanscherping van een nog jonge regeling.

Volgens het RVB maakte meer dan de helft van de inschrijvers al gebruik van het SKAL-certificaat. De rijksdienst baseert de keuze om juist dat certificaat het zwaarst te laten wegen op onderzoek van Wageningen University & Research en Stichting Milieukeur. Daaruit kwam naar voren dat de omschakeling naar biologisch het grootste positieve effect heeft op biodiversiteit en op de kwaliteit van bodem en water.

Portefeuille van 41.000 hectare

Het RVB is een van de grootste grondeigenaren van Nederland. De agrarische portefeuille van ongeveer 41.000 hectare bestaat voor zo’n 80 procent uit reguliere pacht, voor ongeveer 10 procent uit erfpacht en voor nog eens ongeveer 10 procent uit geliberaliseerde pacht. Alleen dat laatste deel komt in aanmerking voor de nieuwe sturing via certificaten: reguliere pachtcontracten lopen langdurig door en bieden de verpachter weinig ruimte om voorwaarden tussentijds aan te passen.

Geliberaliseerde pacht is kortlopend; het RVB geeft deze grond uit voor maximaal zes jaar. De percelen worden openbaar aangeboden via biedboek.nl, het verkoop- en uitgifteplatform van de rijksoverheid. Omdat deze contracten regelmatig opnieuw worden uitgegeven, kan de verpachter bij elke ronde nieuwe eisen stellen. Voor 2024 verwachtte het RVB ongeveer 800 hectare geliberaliseerde pacht aan te bieden.

Daarnaast zet de rijksdienst jaarlijks ongeveer 10 procent van de vrijgekomen grond om naar biologische landbouw. Van het aanbod geliberaliseerde pacht in 2024 was ongeveer een tiende biologisch. Het RVB draagt daarmee bij aan de doelstelling van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur dat in 2030 15 procent van het Nederlandse landbouwareaal biologisch wordt bewerkt.

Controle via certificeerders en satellieten

Een bonus op papier heeft alleen zin als de afspraken ook worden nageleefd. Het RVB controleert daarom jaarlijks of pachters nog over de juiste certificaten beschikken; de inhoudelijke toetsing van de certificaten zelf ligt bij de certificerende instellingen. Daarnaast legt het RVB in bouwplannen vast welk gewas op welk perceel mag staan. Met satellietbeelden wordt nagegaan of de teelt daarmee overeenkomt.

Bij overtredingen volgt in sommige gevallen eerst een waarschuwing; bij herhaling legt het RVB een boete op. In het veld zijn acht rentmeesters actief, die de gesprekken met pachters voeren en als ogen en oren van de organisatie fungeren. Het RVB gaf aan actief op zoek te zijn naar extra rentmeesters. In het bericht komen projectmanager Mark Helfrich, sectiehoofd Agrarisch gebruik Eelco Terpstra en coördinator rentmeesters Herrick Poelman van het RVB aan het woord over de achtergrond en de uitvoering van de regeling.

Grondbeleid als sturingsinstrument

Voor de vastgoedmarkt is de maatregel vooral interessant als voorbeeld van hoe een grote publieke grondeigenaar zijn eigendomspositie inzet voor beleidsdoelen. Waar verhuurders van kantoren en bedrijfsruimte via green leases en energielabeleisen sturen op duurzaamheid, doet het Rijk dat in het landelijk gebied via de voorwaarden bij de uitgifte van pachtgrond. De gunningssystematiek verschuift daarbij van zuiver de hoogste prijs naar een combinatie van prijs en kwaliteit, een ontwikkeling die ook bij gemeentelijke gronduitgifte en tenders voor bouwlocaties steeds vaker te zien is. Het RVB zet zijn grondposities ook op andere manieren in: eerder dit jaar maakte de dienst bekend 60.000 woningen op rijksgrond in Flevoland te willen ontwikkelen, en in de inkoopplanning van maart legde het de nadruk op maatschappelijk verantwoord inkopen.

Voor agrarische ondernemers verandert de concurrentiepositie bij inschrijvingen merkbaar. Een boer met een SKAL-certificaat kan bij een opslag van 30 procent in 2027 een substantieel lager nominaal bod uitbrengen dan een collega zonder certificaat en toch de grond verwerven. Dat maakt investeren in omschakeling aantrekkelijker, maar betekent voor conventionele bedrijven dat de toegang tot rijkspachtgrond lastiger wordt.

Wat er nu volgt

De verhoogde percentages gaan in vanaf de uitgifterondes van 2025 en lopen in drie stappen op tot het eindniveau in 2027. Voor inschrijvers op geliberaliseerde pacht wordt certificering daarmee elk jaar zwaarder bepalend voor de kans op gunning. Het RVB blijft de naleving jaarlijks toetsen en zet de werving van rentmeesters voort. Nieuwe uitgiftes worden zoals gebruikelijk aangekondigd via biedboek.nl.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf – Rijksvastgoedbedrijf verduurzaamt grondportefeuille