Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, verlaat Amsterdam en trekt in de monumentale voormalige rechtbank aan de Hamburgerstraat in Utrecht. Het instituut huurt langjarig 905 m² kantoorruimte op Hamburgerstraat 28A van de familie Pouw, die het gebouw bezit. JLL adviseerde de verhuurder, Plan-H projectmanagement begeleidde Atria. Volgens JLL, dat de transactie op 10 september 2025 bekendmaakte, gaat Atria de ruimte deels verbouwen voor zijn publieks- en onderzoeksfuncties.

Van Amsterdam naar de Domstad

Atria is nu gevestigd in een pand in het centrum van Amsterdam. Het huurcontract daar loopt af, meldde DUIC op 5 september 2025. Het instituut kiest volgens dat bericht voor Utrecht omdat het pand aan de Hamburgerstraat veel beter bereikbaar is, en omdat er in Utrecht een omgeving bestaat waarin genderstudies en vrouwenemancipatie een stevige plek hebben. Atria verwacht halverwege 2026 in het nieuwe onderkomen te zitten.

Directeur-bestuurder van Atria is Karin van der Heiden. Het instituut beheert sinds 1935 bronnen over de geschiedenis van vrouwen en ontstond in 2012 uit een fusie van kenniscentra op dit terrein. Tot de collectie behoort onder meer het archief van Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke arts van Nederland en feministe. Voor een organisatie met een archief, een bibliotheek en een publieksfunctie is huisvesting meer dan een kantoorvraagstuk: er moet ruimte zijn voor bezoekers, onderzoekers en bijeenkomsten.

Een rechtbank die al jaren kantoren huisvest

Het voormalige Utrechtse gerechtsgebouw is een monumentaal pand dat door de eigenaar tussen 2005 en 2008 is herontwikkeld, aldus JLL. Het complex meet in totaal 7.400 m² en heeft energielabel A. Dat is voor een monumentaal pand geen vanzelfsprekendheid: bij historische gebouwen beperken de monumentale waarden vaak de mogelijkheden voor isolatie en installaties.

Het gebouw wordt al gedeeld door verschillende gebruikers. Hotel-restaurant De Rechtbank zit er, net als Het Utrechts Archief en de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Met de komst van Atria krijgt het complex er een gebruiker bij die inhoudelijk aansluit bij de archief- en bibliotheekfunctie die er al is. DUIC wees erop dat Atria het pand gaat delen met Het Utrechts Archief en de Vereniging Openbare Bibliotheken.

De transformatie van de oude rechtbank is een voorbeeld van een bredere ontwikkeling in Nederlandse binnensteden. Gebouwen die hun oorspronkelijke maatschappelijke functie verliezen, zoals gerechtsgebouwen, postkantoren en bankkantoren, krijgen een nieuwe bestemming als kantoor, hotel of culturele voorziening. Een gemengde invulling met meerdere huurders spreidt voor de eigenaar het risico, terwijl gebruikers profiteren van een herkenbaar adres op een centrale plek.

Het energielabel A is ook commercieel relevant. Sinds 1 januari 2023 moeten kantoorgebouwen in Nederland minimaal energielabel C hebben om als kantoor in gebruik te mogen blijven, al gelden voor monumenten uitzonderingen. Een monumentaal pand dat ruim boven die ondergrens scoort, is voor huurders met duurzaamheidsdoelen aantrekkelijker en voor de eigenaar minder kwetsbaar bij toekomstige aanscherpingen.

Rollen bij de transactie

JLL trad bij deze huurtransactie op voor de verhuurder, de familie Pouw. Aan de kant van Atria was Plan-H projectmanagement betrokken. Over de huurprijs en de exacte looptijd van het contract zijn geen bijzonderheden bekendgemaakt; JLL spreekt van een langjarige huurovereenkomst.

Atria investeert zelf in een gedeeltelijke herindeling van de ruimte. Die is nodig om de kantoorvloer geschikt te maken voor de combinatie van publieksgerichte en wetenschappelijke activiteiten die het instituut ontplooit. Voor een huurder zonder eigen vastgoedafdeling is het gebruikelijk om voor zo’n traject een projectmanager in te schakelen, die het programma van eisen opstelt, de verbouwing begeleidt en de planning bewaakt. Bij monumentale panden vraagt zo’n aanpassing doorgaans afstemming met de eigenaar en, waar het monumentale onderdelen raakt, met de gemeente.

Wat de verhuizing betekent

Voor Utrecht is de komst van Atria een versterking van de positie als stad van kennisinstellingen. De binnenstad herbergt al veel organisaties op het gebied van onderwijs, onderzoek, erfgoed en cultuur. Een landelijk kennisinstituut dat zijn archief en bibliotheek naar de stad brengt, past in dat profiel.

Voor de kantorenmarkt in de Utrechtse binnenstad is 905 m² een bescheiden transactie. Toch laat de deal zien dat er vraag is naar karakteristieke ruimte op centrale locaties, juist bij organisaties die bereikbaarheid en uitstraling belangrijk vinden. Het aanbod van dergelijke ruimte in de historische binnenstad is beperkt, omdat er weinig nieuwbouw mogelijk is en veel panden een woon- of winkelfunctie hebben.

Voor maatschappelijke organisaties illustreert de verhuizing ook een afweging die vaker wordt gemaakt. Wanneer een huurcontract afloopt, is dat een moment om de locatie opnieuw te bekijken. Een centrale en goed bereikbare ligging, een omgeving met verwante instellingen en een gebouw dat past bij de identiteit van de organisatie kunnen dan zwaarder wegen dan het blijven op een vertrouwde plek.

Wat er nu volgt

De komende maanden wordt de ruimte aan de Hamburgerstraat aangepast aan de wensen van Atria. Het instituut verwacht halverwege 2026 in Utrecht te zitten; het huurcontract voor het Amsterdamse pand loopt af. Daarna deelt Atria het voormalige gerechtsgebouw met het hotel-restaurant, het archief en de bibliotheekvereniging die er al gevestigd zijn.

Bron: JLL – Atria verhuist naar monumentale voormalige Rechtbank Utrecht
Extra bronnen: DUIC – Oude Utrechtse rechtbank nieuwe plek voor kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis

Beeld: “De Rechtbank” door thms.nl via Flickr, licentie CC BY 2.0.