Het hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank in Amsterdam, De Meelfabriek in Leiden en Kantoor Vol Afval in Katwijk zijn de winnaars van de NRP Gulden Feniks 2025. De prijs voor renovatie en transformatie werd op 4 november uitgereikt aan het slot van het NRP-congres in De Vasim in Nijmegen, waar zo’n tweehonderd professionals bijeenkwamen. De wildcard ging naar de Witte Panden in Rotterdam-Noord.

Het Nationaal Renovatie Platform (NRP) blikte op 18 november terug op het congres. Centraal stond de waarde van wat al gebouwd is, en de vraag hoe samenwerking, doorzettingsvermogen en soms ook activisme het verschil maken bij transformatie en renovatie.

Niet meer, maar beter

NRP-directeur Elisabeth Boersma opende het congres met een pleidooi voor een andere aanpak van de gebouwde omgeving. De toekomst vraagt volgens haar niet om meer, maar om beter: om meer samenhang, duurzaamheid en betekenis. Transformatie in plaats van sloop, en verduurzaming als ontwerpopgave en maatschappelijke opgave: dat vraagt volgens Boersma om visie, geduld en samenwerking.

Architect Oana Bogdan van bureau &bogdan hield de keynote. Zij beschreef zeven verschuivingen die nodig zijn, onder meer van projectdenken naar systeemdenken, van regels naar relaties en van werken vanuit het project naar werken vanuit de plek. Ook pleitte zij voor meer economische waardering van herstel, onderhoud en zorg. De architect ziet zij als verbinder tussen systemen, mensen en beleid.

In werksessies ging het onder meer over de CO2-voetafdruk van bestaande wijken, over natuurinclusief bouwen met nestplekken voor dieren als mussen en egels en over open bouwen. In die laatste sessie, met architect en hoogleraar Tom Frantzen (TU Eindhoven) en emeritus-hoogleraar Thijs Asselbergs (TU Delft), kwam aan de orde dat bestemmingsplannen die meerdere functies per plek toelaten latere transformatie veel eenvoudiger maken. De hogere aanvangskosten van zo’n aanpak werden in de sessie gezien als een slimme investering, omdat juridische procedures bij latere functiewijzigingen dan wegvallen. Een pop-uptentoonstelling van Platform Woonopgave liet zien dat binnen bestaande gebouwen en kernen ruimte is voor naar schatting vier miljoen woningen.

De Vasim als decor

De locatie was zelf een transformatieproject. De Vasim ligt op het NYMA-terrein in Nijmegen, een verlaten fabrieksterrein dat zich tot creatieve broedplaats heeft ontwikkeld. De Vasim biedt 12.000 m² aan werkruimte voor makers, horeca en evenementenzalen; bij de ontwikkeling waren de gemeente Nijmegen, aannemer KlokGroep en de architectenbureaus ZECC en ZUS betrokken. Deelnemers maakten een wandeling over het terrein met vertegenwoordigers van de gemeente, van Lingotto en van NYMA Makersplaats.

In een talkshow onder leiding van Lucas De Man spraken onder anderen NRP-grondlegger Frank Bijdendijk, Arnhemse wethouder Cathelijne Bouwkamp en Sigrid Hoekstra, directeur-bestuurder van WoonFriesland en bestuurslid van het NRP.

Drie winnaars en een wildcard

Voor de Gulden Feniks 2025 waren 58 projecten ingediend. De jury stond onder voorzitterschap van Geurt van Randeraat, directeur van SITE urban development, en beoordeelde op onder meer duurzaamheid, maatschappelijke en economische waardecreatie, sublimatie, innovatie en synergie door samenwerking.

De Nederlandsche Bank, Amsterdam. De centrale bank liet haar hoofdkantoor aan het Frederiksplein door Mecanoo transformeren. De jury noemde het een moedig besluit dat de bank een voorheen gesloten gebouw deels openstelt voor het publiek, met een binnenstraat, voorzieningen en zelfs kluisjes voor dak- en thuislozen. Ook de zorgvuldige omgang met het erfgoed werd geprezen.

De Meelfabriek, Leiden. Eigenaar Ab van der Wiel werkte 37 jaar aan de herontwikkeling van het fabriekscomplex, met Studio Akkerhuis als architect. De jury was unaniem en waardeerde de consequente koers van de eigenaar, die het terrein goed wilde laten functioneren als onderdeel van de stad. Ook de detaillering en de inbreng van partijen buiten het eigen ontwikkelteam werden genoemd.

Kantoor Vol Afval, Katwijk. Het Rijksvastgoedbedrijf liet op het voormalige vliegkamp Valkenburg een kantoor van 2.100 m² renoveren met materialen die grotendeels uit een ander gebouw werden geoogst. Het consortium bestond uit Vink Bouw, Popma ter Steege Architecten en sloopbedrijf Adex; veel materialen kwamen uit een ABN AMRO-kantoor aan de Foppingadreef in Amsterdam-Zuidoost. Volgens de jury levert het project methodisch belangrijke lessen op voor de verduurzaming van de bouw, omdat het team de hele keten aan elkaar knoopte en circulair bouwen met een eigen esthetiek aantrekkelijk maakte voor een breed publiek. In juni won het gebouw al de publieksprijs van Beste Gebouw van het Jaar 2025.

Wildcard: Witte Panden, Rotterdam. De renovatie van woningbouw uit de jaren tachtig in Rotterdam-Noord behoudt volgens de jury het karakter van de wijk. Een gedeelde gereedschapskist voor de architecten leverde een herkenbare familie van gebouwen op, met aandacht voor duurzaam materiaalgebruik.

Betekenis voor de vastgoedmarkt

Dat twee van de drie winnaars kantoren zijn, is veelzeggend. Eigenaren van kantoorvastgoed staan voor de keuze tussen slopen, ingrijpend renoveren of transformeren, onder druk van strengere energie-eisen en veranderende gebruikerswensen. DNB en het Rijksvastgoedbedrijf laten zien dat renovatie kan samengaan met hoge duurzaamheidsambities en een nieuwe publieke rol, en dat hergebruik van materialen geen experiment meer hoeft te zijn. Voor beleggers is vooral de les uit Katwijk relevant: het Rijksvastgoedbedrijf wijst er in zijn lessen uit het project op dat bij maximaal hergebruik kosten verschuiven van materiaal naar arbeid, en dat logistiek en werkvoorbereiding extra aandacht vragen.

Het NRP heeft een juryrapport gepubliceerd met de volledige motiveringen. Met prijs en congres onderstreept het platform dat de bestaande gebouwde omgeving een groot deel van de opgaven in wonen en werken kan opvangen.

Bron: NRP – Terugblik NRP-congres 2025. Zie ook: NRP – Winnaars Gulden Feniks 2025 bekend · Mecanoo – De Nederlandsche Bank wint Gulden Feniks 2025 · Rijksvastgoedbedrijf – Kantoorrenovatie met afval begonnen · Rijksvastgoedbedrijf – Kantoor Vol Afval wint publieksprijs · Rijksvastgoedbedrijf – Lessen van Kantoor Vol Afval