Defensie wil de bouw van eigen vastgoed de komende jaren ongeveer verviervoudigen ten opzichte van 2024. Dat schrijft staatssecretaris Gijs Tuinman in een verzamelbrief over vastgoed en leefomgeving die op 12 februari 2026 naar de Tweede Kamer ging. Een nieuwe Commandopost Vastgoed moet die versnelling aansturen, en gestandaardiseerde gebouwen moeten de bouwtijd drukken. Het eerste standaard-legeringsgebouw moet eind 2026 in Leeuwarden in gebruik worden genomen.

Inhaalslag én groei

De brief schetst een krijgsmacht die versneld groeit omdat de veiligheidssituatie in de wereld verslechtert en Nederland aan zijn NAVO-verplichtingen moet voldoen. Meer personeel en reservisten, modern en nieuw materieel en meer oefenen en trainen vragen volgens de staatssecretaris om extra ruimte en vastgoed: kazernes, oefenterreinen, schietbanen, legeringsgebouwen en vliegvelden, zowel in Nederland als in het Caribisch deel van het Koninkrijk.

Op vastgoedgebied maakt Defensie volgens de brief tegelijk een inhaalslag en groeit het. Daarom wil het ministerie het realisatievermogen structureel verhogen naar ongeveer vier keer het niveau van 2024. Dat vergt volgens Tuinman een fundamenteel andere manier van werken, zowel met de markt als binnen de eigen vastgoedketen van Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), dat het vastgoed van Defensie beheert en ontwikkelt. Het RVB werkte eerder dit jaar ook aan een vernieuwd Ruimteboek voor rijkskantoren.

Commandopost Vastgoed moet regie voeren

Voor die omslag is in september 2025 de Commandopost Vastgoed (CPV) opgericht, op initiatief van Defensie en het RVB en in samenwerking met marktpartijen. De CPV voert de regie op de totale vastgoedopgave en moet de jaarlijkse productie substantieel opvoeren. In de eerste helft van 2026 richt de commandopost zich op twee sporen: het verbeteren van de vastgoedketen tussen Defensie en het RVB en het versnellen van de concrete bouwopgave.

Een tweede middel is standaardisatie. Door nieuwe gebouwsoorten te standaardiseren en industrieel te laten bouwen, wil Defensie ontwerp-, besluitvormings- en bouwtijd verkorten en grotere volumes in kortere tijd realiseren. Het RVB heeft de behoefte aan gestandaardiseerde legeringsgebouwen aanbesteed en gegund. Het eerste perceel omvat duizend bedden; een tweede perceel wordt voorbereid. Volgens de planning gaat eind 2026 in Leeuwarden het eerste gestandaardiseerde legeringsgebouw in gebruik. Daarnaast werkt Defensie aan standaarden voor kantoren, leslokalen, werkplaatsen en magazijnen.

Voor de bouw- en vastgoedsector is dat relevant: een opdrachtgever die op grotere schaal met vaste gebouwtypen werkt, creëert een langjarige en voorspelbare stroom opdrachten voor bouwers, installateurs en leveranciers van prefab- en modulaire systemen.

Projecten in uitvoering

De brief noemt een reeks lopende projecten. Op de Leusderheide is in oktober 2025 de bouw gestart van het nieuwe Technologie Centrum Land. Vanaf 2028 wordt daar al het grondgebonden materieel van Defensie onderhouden, getest en doorontwikkeld, van kleine verkenningsvoertuigen tot de nieuwe Leopard 2A8-tanks.

Voor Vliegbasis Eindhoven is het project voor baanrenovatie van start gegaan. De modernisering wordt in 2027 uitgevoerd; tussen februari en juli van dat jaar is het vliegveld 24 weken gesloten voor zowel militaire als burgerluchtvaart. Een deel van de in Eindhoven gestationeerde transporttoestellen vliegt in die periode vanaf Vliegbasis Gilze-Rijen.

In Herwijnen is in september 2025 de bouw van een radarinstallatie begonnen. Voor het einde van 2026 starten de tests, waarna de radar begin 2027 operationeel moet zijn. Tegen de radar lopen procedures bij de Raad van State en de rechtbank Gelderland; Defensie verwacht dat daarin dan uitspraak is gedaan.

Voor de nieuwe kazerne van het Korps Commandotroepen stelt Defensie een projectbesluit op. De milieueffecten worden onderzocht in een milieueffectrapport. Op de notitie over reikwijdte en detailniveau kwamen 27 reacties binnen, en op 25 januari bracht de Commissie voor de milieueffectrapportage advies uit. Die vraagt onder meer om toelichting op de manier waarop milieubelangen zijn meegewogen bij de locatiekeuze en om een variant waarin omgevingskwaliteit centraal staat. Het streven is het rapport voor de zomer van 2026 af te ronden en eind 2026 een definitief projectbesluit te nemen.

Op het Infanterie Schietkamp werd in oktober 2025 een vernieuwde gevechtsbaan heropend. Het snelle herstel kwam volgens de brief tot stand door samenwerking tussen Defensie, het RVB, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

Leefomgeving: PFAS, pijpleiding en vergunningen

Naast nieuwbouw besteedt de brief aandacht aan de leefomgeving rond defensieterreinen. Voor PFAS-vervuiling heeft Defensie op ten minste dertien locaties maatregelen vastgesteld op basis van risico’s voor mens, natuur en verspreiding. De Inspectie Leefomgeving en Transport was in december 2025 positief over de technische beoordeling. Nu volgt een kosten-batenafweging, waarvan de eerste resultaten in mei 2026 aan de inspectie worden voorgelegd. In Leeuwarden wordt een pilot voorbereid waarin vervuilde klei wordt verwerkt tot PFAS-vrije bakstenen.

Voor de vervanging van de NAVO-brandstofpijpleiding tussen Klaphek en Best, die uit 1954 stamt, nam Defensie in september 2025 een voorbereidingsbesluit. Dat moet voorkomen dat ruimtelijke ontwikkelingen de vervanging bemoeilijken. De leiding ligt op sommige plekken direct naast of onder bebouwing; met een grotere diameter wordt ook de capaciteit verhoogd. Het ontwerpprojectbesluit wordt later in 2026 verwacht.

Rond vliegbasis Leeuwarden vernietigde de rechtbank de omgevingsvergunning die het college van Leeuwarden had verleend voor een regionale opvanglocatie in de nabijheid van de basis. Volgens de rechtbank waren de geluidbelasting en de borging van de uitbreidingsmogelijkheden van de vliegbasis onvoldoende onderbouwd. Defensie is tevreden met die uitspraak en blijft in gesprek met de gemeente.

Wat volgt

De opgave van Defensie raakt de bredere vastgoedmarkt op meerdere fronten: als opdrachtgever voor bouw en installatie, als gebruiker van ruimte in een land waar ruimte schaars is, en via ruimtelijke beperkingen rond vliegbases, schietterreinen en leidingen. De Commandopost Vastgoed moet de uitvoering opschalen.

De komende maanden staan in het teken van de kosten-batenafweging voor PFAS (mei), de afronding van het milieueffectrapport voor de KCT-kazerne (voor de zomer) en de ingebruikname van het eerste standaard-legeringsgebouw in Leeuwarden (eind 2026). In het derde kwartaal van 2026 verwacht de staatssecretaris de Kamer een appreciatie te sturen van het advies van de stuurgroep geluidmeetnetten, dat een tiental aanvullende maatregelen tegen overlast van de F-35 rond de vliegbases Leeuwarden en Volkel bevat.

Lees ook: Kabinet: fysieke ruimte voor economie mag niet afnemen.

Bron: Rijksoverheid – Kamerbrief verzamelbrief vastgoed en leefomgeving · Kamerbrief (pdf, open.overheid.nl)