Led wordt bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) het uitgangspunt in uitvragen en aanbestedingen. De rijksvastgoeddienst moet uiterlijk in 2028 alle verlichting in rijksgebouwen hebben vervangen door led en noemt dat in een bericht van 1 mei 2026 een complexe puzzel, met naar schatting honderden miljoenen euro’s aan investeringen. Voor Defensievastgoed verwacht het RVB dat het merendeel in 2030 is omgezet.

Motie en Europees verbod

De opgave komt uit twee richtingen. De Tweede Kamer nam de motie-Kröger/Thijssen aan, die de regering vraagt ervoor te zorgen dat in 2028 alle openbare verlichting en alle verlichting in rijksgebouwen led is. In april 2025 informeerde het kabinet de Kamer over de voortgang van die motie. Daarnaast verbiedt de Europese Unie fluorescentieverlichting vanwege het kwik dat erin zit. Sinds 24 februari 2023 mogen onder meer compacte spaarlampen en tl-buizen met een diameter kleiner dan 9 of groter dan 28 millimeter niet meer op de markt worden gebracht. Sinds 24 augustus 2023 geldt dat ook voor de gangbare T5- en T8-tl-buizen. Bestaande voorraden mochten nog worden verkocht, maar nieuwe tl-verlichting wordt in de EU niet meer geproduceerd of geleverd.

Voor eigenaren van kantoren en bedrijfsgebouwen betekent dat verbod dat een kapotte tl-armatuur op termijn niet meer met een gelijkwaardige lamp te herstellen is. Het RVB staat daarin niet alleen. Op de lijsten met erkende energiebesparende maatregelen van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), waarmee bedrijven aan hun energiebesparingsplicht kunnen voldoen, staan meerdere maatregelen voor het vervangen van tl-buizen en tl-armaturen door led. Volgens de RVO volgt in februari 2027 bovendien een vergelijkbaar verbod voor halogeenmetaaldamp- en hogedruknatriumlampen. De schaal waarop het RVB moet vervangen, is wel uitzonderlijk.

Portefeuilleaanpak in plaats van alles tegelijk

Volgens Ehsan Baharvand, kenniscoördinator elektrotechniek bij het RVB, geldt de opgave voor het eigen vastgoed van de dienst en voor gebouwen die het RVB beheert onder de zogeheten stelselafspraken. Het gaat om panden die in gebruik zijn en waar de werkzaamheden zo weinig mogelijk hinder mogen veroorzaken.

Alles tegelijk vervangen is volgens het RVB onmogelijk. In de markt is capaciteit schaars en ook de eigen capaciteit van de dienst is beperkt. De dienst werkt daarom met een portefeuilleaanpak en plant in volumes, zodat marktpartijen en gebruikers vooruit kunnen kijken. Waar het kan, wordt de verlichting meegenomen met andere verduurzamingsmaatregelen, zoals zonnepanelen, laadinfrastructuur en isolatie, of gekoppeld aan natuurlijke momenten zoals een renovatie, een nieuwe kantoorindeling of de vervanging van plafonds.

Led levert volgens het RVB naar schatting 40 tot 60 procent energiebesparing op ten opzichte van de oude verlichting. Omdat ledverlichting langer meegaat, dalen ook de onderhoudskosten. Daarnaast wijst de dienst erop dat goede verlichting invloed heeft op de productiviteit en gezondheid van de mensen die in de gebouwen werken.

Vervangen of ombouwen

Er zijn twee routes: armaturen vervangen of bestaande armaturen ombouwen. Ombouwen is ingewikkelder. Het vraagt afstemming en testen, en kan de doorlooptijd van een project volgens het RVB anderhalf tot twee keer zo lang maken, met gevolgen voor kosten en planning.

Toch speelt ombouw een rol in de circulaire ambities van de dienst, omdat een deel van het materiaal opnieuw wordt gebruikt. Werkende oude verlichting die vrijkomt, wordt bewaard om storingen elders te kunnen verhelpen, juist omdat nieuwe tl-lampen niet meer te krijgen zijn. Het RVB onderzoekt bovendien of armaturen ook buiten projecten om kunnen worden omgebouwd, zodat een centrale voorraad ontstaat. Leveranciers innoveren volgens de dienst eveneens, waardoor meer materiaal terugkeert in de productie.

Rijkskantoren grotendeels op schema

De meeste rijkskantoren hebben volgens het RVB al led. Bij het eigen vastgoed ligt de dienst op schema; bij gebouwen die het beheert voor ministeries, zoals Defensie, moet het RVB meer afstemmen. Voor Defensievastgoed verwacht het RVB dat het grootste deel in 2030 led heeft, mede via het programma Versnellen Verduurzaming Defensie. Voor de rijkskantoren blijft 2028 het doel.

Als voorbeelden noemt de dienst het Belastingkantoor in Arnhem, een rijksmonument waar passende ledlampen zijn toegepast, de justitiële inrichting Zaanstad en het rijkskantoor aan de Rijnstraat 8 in Den Haag. Dat laatste gebouw diende eerder al als testlocatie: in september 2024 meldde het RVB dat een stadsbatterij bij het complex met succes stroompieken afvlakt.

Evaluatie met de markt

Het uitvoeringsbeleid voor de vervanging is eerder samen met marktpartijen opgesteld. In de praktijk lopen sommige oplossingen echter mis of vragen ze om nader advies. Het RVB gaat het vervangingsbeleid daarom binnenkort samen met de markt evalueren. Een van de vragen is of het nog verantwoord is om retrofit- en conversie-ledbuizen, die in bestaande armaturen worden geplaatst, niet toe te passen. Voor die oplossingen geldt nu een terughoudend beleid.

Voor installateurs en leveranciers van verlichting is de boodschap dat led bij rijksopdrachten standaard in de uitvraag zit en dat de vraag de komende jaren in volumes wordt gepland. De uitkomst van de evaluatie bepaalt of ook ombouwoplossingen met ledbuizen een grotere plek krijgen. Het RVB werkt intussen verder aan de rest van zijn verduurzamingsopgave: al het rijksvastgoed moet in 2050 CO2-neutraal zijn.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf – Ledverlichting standaard bij uitvragen en aanbestedingen (1 mei 2026). Zie ook: Rijksoverheid – Voortgang motie-Kröger en Thijssen inzake ledverlichting (16 april 2025); Rijksoverheid – Welke fluorescentielampen kan ik niet meer kopen?; RVO – Erkende maatregel GG1