Het Rijksvastgoedbedrijf heeft het nieuwe rijkskantoor Mandemaat 3 in Assen opgeleverd. Het gebouw wordt gebruikt door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en ict-dienstverlener DICTU. Volgens het Rijksvastgoedbedrijf is het een van de duurzaamste rijkskantoren van Nederland en het eerste project dat volledig in lijn is met de Routekaart Verduurzamen. Het Rijksvastgoedbedrijf maakte de sleuteloverdracht op 14 augustus 2026 bekend; het gebouw werd gerealiseerd door aannemer Hegeman.

Sloop-nieuwbouw in plaats van renovatie

Op de plek van het nieuwe kantoor stond een rijkskantoor uit de jaren tachtig. Renovatie van dat gebouw werd destijds afgeblazen; het Rijksvastgoedbedrijf koos voor sloop en nieuwbouw. Het oude pand is grotendeels gesloopt.

Het project werd als design & build-contract aanbesteed. Volgens de Europese aanbestedingspublicatie uit juli 2023 ging de opdracht na een concurrentiegerichte dialoog, waarop drie inschrijvingen binnenkwamen, op 16 juni 2023 naar Hegeman Bouw & Infra uit Nijverdal. De opdrachtwaarde bedroeg € 61,4 mln exclusief btw, tegenover een eerder geraamde waarde van € 64 mln. Het contract omvat ook meerjarig onderhoud, dat de opdrachtgever viermaal met een jaar kan verlengen.

De aanbesteding beschreef een kantoor van ongeveer 19.400 m² bvo, inclusief een voorziene uitbreiding van circa 3.500 m² bvo, plus een parkeerdek van ongeveer 1.500 m². Het kavel meet circa 29.000 m², waarvan zo’n 13.000 m² buitenruimte. Het opleveringsbericht zelf noemt geen oppervlakte of aantal werkplekken.

Vier duurzaamheidsthema’s

Het ontwerp is opgebouwd rond vier thema’s: circulair en biobased bouwen, natuurinclusiviteit, klimaatadaptatie en energie-efficiëntie. Het kantoor is voorzien van zonnepanelen, warmtepompen en energieopslag, waardoor het volgens het Rijksvastgoedbedrijf zelfvoorzienend is in zijn energiebehoefte.

Bij de bouw zijn circulaire en biobased materialen gebruikt. Vrijwel alle materialen zijn losmaakbaar en herbruikbaar. Ook de indeling is flexibel: die kan worden aangepast als de behoeften van de gebruikers veranderen, en het gebouw zou zelfs geschikt kunnen worden gemaakt voor andere functies. Daarmee is het rijkskantoor ontworpen om zijn waarde te behouden, ook als de huisvestingsvraag van de rijksoverheid in de toekomst verschuift.

Voor klimaatadaptatie en natuur zijn wadi’s aangelegd die regenwater vasthouden, en het gebouw heeft groene daken. Daarnaast staan er twee vleermuistorens.

Vleermuizen als vaste bewoners

Die vleermuistorens hebben een voorgeschiedenis. Het oude rijkskantoor bleek een winterverblijfplaats voor vleermuizen, waaronder de dwergvleermuis en de laatvlieger. Voordat de sloop begon, plaatste het Rijksvastgoedbedrijf in het voorjaar van 2024 uitvliegkleppen bij alle ingangen, zodat de dieren het gebouw konden verlaten maar niet meer terug konden. Een adviesbureau stelde daarna vast dat de vleermuizen waren vertrokken.

Ter compensatie verrees al in 2024, ruim voor de winter, een eerste vleermuistoren van ruim negen meter hoog en twee meter breed bij het spoor in Assen. Daarnaast werden twee oude liftschachten behouden en omgebouwd tot extra verblijfplaats, en hingen zo’n zeventig vleermuiskasten in bomen binnen een straal van tweehonderd meter. In het nieuwe gebouw zijn ook verblijfplaatsen voor vleermuizen ingebouwd. De toren werd vormgegeven als onderdeel van de architectuur, met een driedubbele spouwmuur en veel voegen waardoor de dieren naar binnen kunnen; inspectieluiken zitten hoog, zodat controles de vleermuizen zo min mogelijk storen. De tijdelijke kasten in de bomen waren bedoeld voor de bouwperiode en zouden na afronding van het nieuwe gebouw verdwijnen.

Ook buiten de vleermuizen kreeg de natuur een plek in het programma. Een natuurwaardenpotentiescan selecteerde achttien gidssoorten, waaronder de bunzing, de tripmadam en de echte guldenroede. De aannemer moest een natuurwaardenplan opstellen om die soorten in de herontwikkeling in te passen.

Van aanbesteding tot oplevering in drie jaar

Tussen de gunning in juni 2023 en de sleuteloverdracht in augustus 2026 zat ruim drie jaar. In die periode werd het oude kantoor gesloopt, met eerst de uitvliegprocedure voor de vleermuizen in het voorjaar van 2024, en werd het nieuwe kantoor ontworpen en gebouwd.

RVO en DICTU onder één dak

De nieuwe gebruikers zijn twee rijksorganisaties met elk een eigen rol binnen de overheid. RVO voert subsidie- en ondersteuningsregelingen voor ondernemers uit in opdracht van verschillende ministeries. DICTU levert ict-diensten aan onderdelen van de rijksoverheid. Door hen in een nieuw, flexibel ingedeeld kantoor te huisvesten, combineert het Rijk de huisvestingsopgave voor twee diensten met zijn verduurzamingsdoelen. Elders in Assen is de kantorenmarkt eveneens in beweging: Vastgoedkoerier meldde in maart dat de NAM haar hoofdkantoor in Assen verlaat.

Signaal voor de rijkshuisvesting

Het Rijksvastgoedbedrijf beheert een grote portefeuille kantoren voor ministeries en uitvoeringsdiensten en moet die volgens de eigen Routekaart Verduurzamen stap voor stap verduurzamen. Mandemaat 3 is volgens de dienst het eerste project dat daar volledig mee in lijn is en geeft daarmee een beeld van hoe toekomstige rijkskantoren eruit kunnen zien: zelfvoorzienend in energie, opgebouwd uit herbruikbare materialen en met ruimte voor natuur.

Voor de bouwsector laat het project zien welke eisen de rijksoverheid als opdrachtgever kan stellen: één integrale opdracht voor ontwerp, bouw en meerjarig onderhoud, met eisen aan circulariteit, natuurinclusiviteit en energieprestatie die vanaf de aanbesteding vastlagen.

Wat volgt

Na de sleuteloverdracht nemen RVO en DICTU het gebouw in gebruik. Het onderhoud blijft onderdeel van het contract met Hegeman. Of de in de aanbesteding voorziene uitbreiding van circa 3.500 m² wordt gerealiseerd, staat niet in het opleveringsbericht.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf – Video: Oplevering van een van de duurzaamste rijkskantoren (14 augustus 2026). Zie ook: Rijksvastgoedbedrijf – Gloednieuwe toren voor ‘lethargische’ vleermuis (17 september 2024); TED – gunningsaankondiging Design & Build Rijkskantoor Mandemaat 3 Assen (juli 2023)