Het rechtsgebouw in Zaandam, gebouwd in 1981, heeft een ingrijpende renovatie achter de rug die het pand van energielabel E naar A+++ moest brengen. Volgens het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), dat het project op 24 september 2026 toelichtte, is het gebouw opgewaardeerd naar A+++. Van het pand bleef alleen het casco staan. Vanaf november 2026 worden er weer kantonzaken behandeld.
Van casco tot klimaatplafond
De renovatie, in opdracht van de Raad voor de rechtspraak, duurde anderhalf jaar. Het interieur werd vrijwel volledig gesloopt en opnieuw opgebouwd. De gevel, met de oranje kleur die bij de bouwperiode hoort, kreeg over het hele oppervlak een isolatielaag van 160 millimeter steenwol. Ook vloer en dak zijn geïsoleerd. De oude stalen kozijnen zijn vervangen door goed isolerende aluminium kozijnen, met HR+++-glas in de vaste delen en HR++-glas in de delen die open kunnen.
Ook de installaties zijn vernieuwd. Op het dak staat nu een warmtepomp. Daarnaast liggen er 45 zonnepanelen. Binnen zorgen klimaatplafonds voor verwarming en koeling, is alle verlichting vervangen door LED en zijn de lichtstraten vernieuwd. Er waren plannen voor een accu om de gevolgen van netcongestie op te vangen, en de infrastructuur daarvoor was al aangelegd toen de netbeheerder liet weten dat het pand voldoende stroom kon krijgen. Die kabels moeten in de toekomst dienen om auto’s bij de rechtbank op te laden.
Het RVB vermeldt geen bedragen, vloeroppervlak of besparing in energie of CO₂. Een bouwfysicus onderzocht de buitengevel en stelde vast dat die nauwelijks geïsoleerd was. Projectmanager Paola Steijger van het RVB begeleidde de renovatie.
Andere indeling voor rechtzoekenden
De renovatie was meer dan een energieproject. Op de begane grond zaten eerder kantoren en archief. Daar zijn nu drie zittingszalen, zodat bezoekers niet meer langs werkplekken van medewerkers hoeven te lopen. Ook de scanstraat bij de ingang en het beveiligde datanetwerk zijn gemoderniseerd. Voordat de eerste zittingen worden gehouden, wordt het meubilair geplaatst.
Klimaatfonds betaalt mee
De renovatie kwam in aanmerking voor een bijdrage uit het Klimaatfonds. Dat fonds is bedoeld om de doelen uit de Klimaatwet te halen: ten minste 55 procent minder uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990 en klimaatneutraliteit in 2050. Panden van het RVB die door renovatie aantoonbaar minimaal label A+++ behalen, ontvangen een bijdrage uit het fonds. Dat maakt de labelambitie in Zaandam ook financieel gedreven.
Het project illustreert een aanpak waarbij bestaande gebouwen ver worden verduurzaamd in plaats van vervangen. Bij gebouwen uit de jaren tachtig is een renovatie waarbij alleen het casco blijft staan een alternatief voor sloop en nieuwbouw. Het bespaart materiaal en de bestaande draagconstructie blijft behouden.
Labelplicht en Europese regels
De labelsprong valt in een periode waarin de regels rond energielabels strenger worden. Sinds 1 januari 2023 moeten kantoorgebouwen in Nederland minstens label C hebben. Op 29 mei 2026 is daar een nieuwe stap bijgekomen: sindsdien geldt de energielabelplicht ook voor monumenten, waarvoor eerder een uitzondering gold. Volgens het RVB moeten alle overheidsgebouwen en kantoorgebouwen een energielabel hebben. Voor andere gebouwen is een label alleen verplicht bij verkoop, verhuur of een grote renovatie. De regels komen uit de herziene Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD IV) en zijn deels verwerkt in het Besluit bouwwerken leefomgeving.
Het RVB beheert zelf ruim 200 rijksmonumenten en meer dan 400 Defensiemonumenten. Voor de rijksportefeuille waren begin september 55 energielabels beschikbaar; bij Defensie staat dat werk nog aan het begin. Een energielabel dient bij het RVB als vertrekpunt voor een vooronderzoek binnen de eigen routekaart voor verduurzaming. Voor complexe monumenten volgt een integraal onderzoek met een restauratiearchitect, waarin ook onderhoud, monumentwaarden en gebruik worden meegewogen. Vera Franken, expert duurzaamheid monumentaal vastgoed bij het RVB, richtte daarvoor het Duurzaam Monumententeam op. Bij de Kanselarij der Nederlandse Orden en het Kabinet van de Koning is zo’n onderzoek al uitgevoerd en wordt het project voorbereid. Voor het Koninklijk Staldepartement bleek uit het onderzoek dat het gebouw energiepositief zou kunnen worden. Zaandam is geen monument, maar laat zien welke labelsprong in een regulier gebouw uit dezelfde portefeuille mogelijk is.
Wat dit betekent voor eigenaren
Voor eigenaren en beleggers in kantoren uit dezelfde bouwperiode is Zaandam een herkenbaar voorbeeld. Gevelisolatie, nieuwe kozijnen en glas, een warmtepomp, zonnepanelen en klimaatplafonds zijn bekende maatregelen. In combinatie maken ze een sprong over meerdere labelklassen mogelijk. Wel vraagt zo’n aanpak een vrijwel lege werkvloer en een lange bouwtijd, in dit geval anderhalf jaar. Het voorbeeld van de accu laat zien dat de netaansluiting meebepaalt welke opties een gebouw heeft. Waar de netbeheerder ruimte heeft, kunnen eigenaren sneller elektrificeren.
Wat er nu volgt
Na het plaatsen van het meubilair neemt de rechtspraak het gebouw weer in gebruik. Vanaf november 2026 vinden in Zaandam opnieuw kantonzittingen plaats. Daarmee keert de kantonrechtspraak terug in een gebouw dat volgens het RVB label A+++ heeft en waarvan de indeling is afgestemd op bezoekers en zittingen in plaats van op kantoorwerk. Of de geplande accu er alsnog komt, meldt het RVB niet.
Bron: Rijksvastgoedbedrijf – Rechtbank Zaandam uit 1981 maakt labelsprong · Rijksvastgoedbedrijf – Energielabels verplicht voor monumenten (september 2026)
