Een delegatie van NEPROM, de vereniging van Nederlandse projectontwikkelingsmaatschappijen, is van 11 tot en met 13 juni op studiereis geweest in Antwerpen en Mechelen. De leden bekeken in drie dagen een reeks gebiedsontwikkelingen, van nieuwe stadswijken op voormalige haventerreinen tot de herbestemming van historische gebouwen. Duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en innovatieve stedelijke ontwikkeling waren de rode draad, meldt NEPROM in een terugblik.

Ontvangst op het Antwerpse stadhuis

De reis begon op het stadhuis van Antwerpen. Daar lichtten twee schepenen hun beleid toe: Patrick Janssens, schepen voor stadsontwikkeling, en Koen Kennis, schepen voor mobiliteit. Volgens NEPROM ging het gesprek over de stedenbouwkundige ambities van de stad en de langetermijnvisie die daaraan ten grondslag ligt, die volgens de vereniging moeten uitmonden in duurzame, inclusieve stadsdelen, en over de manier waarop bereikbaarheid, leefbaarheid en slimme mobiliteit in die plannen samenkomen.

Voor Nederlandse ontwikkelaars is die combinatie herkenbaar. Ook in Nederlandse steden moeten woningbouw, mobiliteit en de inrichting van de openbare ruimte steeds vaker in één plan worden opgelost, omdat de beschikbare ruimte beperkt is en de opgave groot. Het Antwerpse stadsbestuur kiest daarbij voor grootschalige herontwikkeling van voormalige bedrijfs- en havengebieden binnen de bestaande stad.

Van Nieuw Zuid tot ’t Eilandje

Na de ontvangst trok het gezelschap langs een aantal van de bekendste ontwikkelgebieden van de stad. Op het programma stonden Nieuw Zuid, het Zuidpark, ’t Eilandje, het Provinciehuis en het Groen Kwartier met PAKT.

Nieuw Zuid is een nieuwe stadswijk aan de Schelde op een voormalig havengebied, waar de overslagactiviteiten in de jaren zestig stopten en dat daarna grotendeels braak lag. Volgens de Vlaamse overheid, die het project onder de naam Nieuw Zuid, Smart City District als stadsvernieuwingsproject ondersteunt, komen er ongeveer 2.000 woningen, waarvan zo’n 10 procent sociale woningen en eveneens ongeveer 10 procent ruimte voor experimentele woonvormen, zoals cohousing, kangoeroewoningen en atelierwoningen. De ontwikkeling is grotendeels in private handen en gebaseerd op een masterplan dat marktpartijen samen met de stad hebben opgesteld. Met een projectsubsidie van ruim € 3,2 miljoen uit het Vlaamse Stedenbeleid werd onder meer geïnvesteerd in een slim warmtenet, hernieuwbare elektriciteit, duurzame mobiliteit en waterbeheer, waaronder het hergebruik van grijs water. Daarnaast gingen er middelen naar bewustwording, slimme ICT in woningen en luchtkwaliteit.

Het Zuidpark ligt op de Gedempte Zuiderdokken, die jarenlang vooral dienstdeden als grote verharde parkeerplaats. In mei 2024 werd het derde en laatste deel van het park officieel geopend; het park beslaat in totaal ongeveer 7 hectare, met onder meer drie nieuwe speeltuinen, een spuitfontein, een hondenloopzone en veel groen. Dat nieuwste deel ligt tussen de Scheldestraat en de Wapenstraat, boven het voormalige Kooldok. Een gerestaureerde hangar van de vroegere Scheldekaaien doet er dienst als overdekte buitenklas. De herinrichting is een voorbeeld van hoe een stad verharde ruimte terugwint voor groen, een thema dat ook in Nederlandse binnensteden steeds vaker terugkomt in het kader van klimaatadaptatie.

Ook ’t Eilandje en het Provinciehuis stonden op de route. In het Groen Kwartier bezocht de groep PAKT, waar op het dak een stadsboerderij ligt. NEPROM noemt die als voorbeeld van circulaire gebiedsontwikkeling op buurtniveau.

Mechelen: stadsvernieuwing van dichtbij

Het tweede deel van de reis speelde zich af in Mechelen, waar de delegatie volgens NEPROM eveneens hartelijk werd ontvangen. In het Predikheren, een getransformeerd gebouw in de stad, maakten de leden kennis met de stadsvernieuwing die Mechelen de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. Tijdens een wandeling langs onder meer project Tinel en de promenade langs de Binnendijle, de rivier die door het centrum loopt, zagen zij die ontwikkeling van dichtbij.

In Mechelen lag de nadruk volgens NEPROM op stadsvernieuwing, cultuur en kwaliteit van leven. De vereniging beschrijft de stad als een plek die zich heeft ontwikkeld tot een groen, levendig en aantrekkelijk centrum, waar ontmoeting, cultuur en leefkwaliteit de ruimte krijgen.

Waarom kijken Nederlandse ontwikkelaars over de grens?

Zoals bij eerdere studiereizen ging het volgens NEPROM om meer dan inhoudelijke verdieping alleen. De reis was ook een gelegenheid om elkaar beter te leren kennen, kennis en ervaringen uit te wisselen en samen na te denken over de maatschappelijke opgaven waar de sector voor staat. Vastgoedkoerier berichtte eerder over de NEPROM-studiereis naar Oslo.

Belgische steden zijn daarbij interessant omdat ze met vergelijkbare vraagstukken worstelen als Nederlandse: een grote woningbehoefte, verdichting binnen bestaand stedelijk gebied, de transformatie van voormalige haven- en bedrijfsterreinen en de vraag hoe je duurzaamheid en betaalbaarheid combineert. Tegelijk verschillen het planningssysteem en de rolverdeling tussen overheid en markt. Nieuw Zuid is grotendeels een private ontwikkeling, gebaseerd op een masterplan dat marktpartijen samen met de stad hebben uitgewerkt. Voor Nederlandse ontwikkelaars biedt zo’n model een vergelijkingspunt met de eigen praktijk, waarin de verhouding tussen gemeente en marktpartij per project sterk kan verschillen.

Voor de deelnemers leverde de reis volgens NEPROM waardevolle perspectieven op stedelijke transformatie in de praktijk op. Concrete conclusies of aanbevelingen deelt de vereniging in haar terugblik niet; de nadruk ligt op kennisuitwisseling tussen leden en met de Belgische gastheren. Een volgende bestemming of vervolgactiviteiten noemt NEPROM in het bericht evenmin.

Bron: NEPROM – NEPROM-studiereis naar Antwerpen en Mechelen (19 juni 2025)
Extra bronnen: Vlaanderen.be – Nieuw Zuid, Smart City District · VRT NWS – Nieuw Zuidpark in Antwerpen feestelijk geopend (17 mei 2024)