Het kabinet ziet na een nieuwe evaluatie geen reden om de Winkeltijdenwet aan te passen. Minister Heleen Herbert van Economische Zaken en Klimaat schreef de Tweede Kamer op 13 oktober dat het huidige stelsel gemeenten voldoende ruimte geeft om het beleid voor winkeltijden af te stemmen op de lokale situatie. Daarmee blijft ook artikel 10 van de wet ongewijzigd, het artikel dat winkeliers beschermt tegen openingstijden die eenzijdig door eigenaren van winkelpanden worden opgelegd. Voor verhuurders en beleggers in winkelvastgoed betekent dat: geen nieuwe spelregels rond de zondagsopenstelling.

Wat de evaluatie laat zien

Het ministerie liet de wet en de wijziging uit 2021 evalueren door IPSOS-SWECO. Gemeenten, winkeliers, vakbonden en inwoners werkten mee aan het onderzoek. De Winkeltijdenwet geldt sinds 1996. In de basis mogen winkels op werkdagen en zaterdagen open; op zon- en feestdagen is sluiting het uitgangspunt, maar gemeenten kunnen vrijstellingen en ontheffingen verlenen.

In de praktijk maken gemeenten daar ruim gebruik van. Volgens de evaluatie staat ongeveer 80 procent van de gemeenten volledige of zeer ruime zondagsopenstelling toe. Slechts 1 procent laat helemaal geen zondagsopening toe. Ook staan meer gemeenten dan voorheen toe dat winkels op alle feestdagen opengaan.

Tegelijk blijkt dat lang niet alle winkeliers die ruimte benutten. Van de ondervraagde ondernemers is 55 procent op zondag nooit open, terwijl 21 procent elke week op zondag de deuren opent. Bijna de helft van de winkeliers, 48 procent, verwacht geen hogere omzet van openstelling op zon- of feestdagen.

De evaluatie schetst ook de bredere context van de detailhandel. De sector biedt werk aan naar schatting 845.000 tot 880.000 mensen. De omzet in de detailhandel steeg de afgelopen tien jaar met bijna 45 procent. De onlineverkoop groeide sinds de vorige evaluatie in 2016 met 77 procent. Webwinkels zijn niet gebonden aan openingstijden, wat volgens de Kamerbrief de concurrentiepositie van fysieke winkels bemoeilijkt.

Grootwinkelbedrijf en kleine ondernemers verschillen van mening

Over langere openingstijden lopen de belangen uiteen. Supermarkten en landelijke ketens kunnen volgens de evaluatie extra omzet halen uit opening op zon- en feestdagen. Kleinere winkeliers lopen juist het risico op hogere kosten en smallere marges als zij meegaan in ruimere openingstijden. Voorstanders van verruiming wijzen op de ondernemersvrijheid en op de verschillen tussen buurgemeenten. Tegenstanders hechten aan de zondagsrust en aan de positie van winkelpersoneel.

De onderzoekers stelden voor de regels voor feestdagen te liberaliseren. De minister neemt dat advies niet over. Een landelijke wijziging zou volgens haar betekenen dat alle 342 gemeenten hun verordeningen moeten herzien, met aanzienlijke bestuurlijke en juridische lasten tot gevolg. Gemeenten zijn volgens de minister het best in staat de verschillende belangen lokaal tegen elkaar af te wegen.

Met het besluit komt een einde aan het streven van haar voorganger Vincent Karremans om landelijke beperkingen op winkeltijden verder af te bouwen, zo meldt RetailDetail.

Artikel 10 blijft overeind

Voor de vastgoedsector is vooral de positie van artikel 10 relevant. Dat artikel beschermt winkeliers tegen openingstijden die eenzijdig door vastgoedeigenaren worden opgelegd. In de praktijk raakt dat aan de verhouding tussen verhuurder en huurder, bijvoorbeeld in winkelcentra waar eigenaren belang hebben bij uniforme openingstijden om bezoekers te trekken. De minister ziet geen aanleiding om dit artikel aan te scherpen; de evaluatie gaf daar geen reden toe.

Dat betekent dat de bestaande balans gehandhaafd blijft. Winkelhuurders houden de bescherming die zij nu hebben, en verhuurders krijgen geen extra mogelijkheden om openingstijden contractueel af te dwingen. Voor eigenaren van winkelcentra blijft het dus een kwestie van overleg met huurders en eventueel van afspraken binnen winkeliersverenigingen, binnen de grenzen van de wet en het lokale beleid.

Betekenis voor winkelvastgoed

Voor beleggers in winkelvastgoed is de uitkomst vooral een bevestiging van de status quo. Het lokale karakter van het winkeltijdenbeleid blijft een factor bij de beoordeling van winkellocaties. Of een binnenstad of winkelcentrum op zondag open mag, verschilt per gemeente en kan van invloed zijn op bezoekersaantallen en daarmee op de huurwaarde van winkelruimte. Nu verdere landelijke verruiming van tafel is, blijft die afweging bij de gemeenteraden liggen.

De forse groei van de onlineverkoop die de evaluatie signaleert, onderstreept bovendien dat openingstijden slechts één van de factoren zijn die de concurrentiekracht van fysieke winkels bepalen. Voor eigenaren en beleggers blijven factoren als de samenstelling van het winkelaanbod, de bereikbaarheid en de verblijfskwaliteit van winkelgebieden minstens zo belangrijk.

Hoe het nu verder gaat

Het kabinet kiest ervoor de wet in grote lijnen te laten zoals hij is. Volgens de evaluatie zijn gemeenten actief bezig hun beleid te heroverwegen en raadplegen zij daarbij ondernemers en inwoners. De Kamerbrief is aan de vaste commissie voor Economische Zaken voorgelegd. Of de Tweede Kamer het debat over winkeltijden opnieuw aangaat, moet blijken; voor een verdere landelijke verruiming zou een wetswijziging nodig zijn, en daar ziet het kabinet nu geen aanleiding toe. Voor winkeliers, verhuurders en beleggers verandert er op korte termijn dus niets aan de regels rond openingstijden op zon- en feestdagen.

Bron: Gemeente.nu – Evaluatie geeft geen aanleiding tot wijziging Winkeltijdenwet · Extra bronnen: Tweede Kamer – Kamerbrief Evaluatie van de Winkeltijdenwet · RetailDetail