Het Rijksvastgoedbedrijf laat het voormalige KPN-kantoor Universe op de Haagse Binckhorst ombouwen tot een circulair en energiezuinig rijkskantoor. Bouwbedrijf J.P. van Eesteren en architectenbureau cepezed hebben de openbare aanbesteding voor de revitalisering gewonnen, zo maakte cepezed op 16 september 2024 bekend. Het gebouw biedt na de verbouwing ruim 1.100 werkplekken voor rijksambtenaren; de oplevering staat gepland voor het voorjaar van 2027.

Van KPN-campus naar rijkskantoor

Universe werd in 2001 gebouwd als kantoor voor KPN. Het pand maakte deel uit van The Green Campus, een groot kantorencomplex van twaalf gebouwen van het telecombedrijf rond het Maanplein op bedrijventerrein Binckhorst. Het gebouw telt elf bouwlagen, inclusief een parkeergarage, en omvat circa 22.000 m² kantoorruimte en 200 parkeerplaatsen.

Het Rijksvastgoedbedrijf, de vastgoedorganisatie van de rijksoverheid, kocht het gebouw in 2023. Met de aankoop en de nu gegunde verbouwing kiest het Rijk ervoor een bestaand kantoorgebouw te hergebruiken in plaats van nieuw te bouwen. Daarmee past het project in de bredere lijn van het Rijk om de kantorenvoorraad te verduurzamen en bestaande gebouwen zo lang mogelijk te benutten. Welke ministeries of rijksdiensten straks in Universe gaan werken, maakt cepezed in het bericht niet bekend; het gebouw is bestemd voor medewerkers van het Rijk.

De opdracht is als design & build-contract in de markt gezet. J.P. van Eesteren is daarbij verantwoordelijk voor de uitvoering en cepezed voor het ontwerp. Namens cepezed is architect-partner Ronald Schleurholts bij het project betrokken, namens J.P. van Eesteren directievoorzitter Marco Peppel.

Werkplek voor samenwerking en ontmoeting

Het ontwerp zet in op veilige en comfortabele werkplekken die samenwerking en kennisdeling ondersteunen, met veel ruimte om elkaar te ontmoeten. Daglicht en groen staan centraal. In de tuin en de aangrenzende binnenruimte komen planten en bomen, zodat de groene buitenruimte ook binnen voelbaar wordt.

Die nadruk op ontmoeting is typerend voor de manier waarop grote kantoorgebruikers hun huisvesting inrichten sinds hybride werken de norm is geworden. Als medewerkers een deel van de week thuis werken, verschuift de functie van het kantoor van een plek met vaste bureaus naar een plek waar teams samenkomen. De ruim 1.100 werkplekken in Universe zijn daarmee niet één op één te vertalen naar het aantal ambtenaren dat er straks gehuisvest is; bij de rijksoverheid wordt al langer gewerkt met flexibele werkplekken die door meerdere medewerkers worden gedeeld.

Circulair en onder de Paris Proof-norm

Duurzaamheid is een kernonderdeel van de opdracht. Materialen die bij de verbouwing vrijkomen, worden zo veel mogelijk elders in het gebouw opnieuw gebruikt. Zo wordt gevelglas dat moet worden vervangen verwerkt in nieuwe, biobased binnenwandsystemen.

Ook op energiegebied is de lat hoog gelegd. Het verwachte energiegebruik ligt volgens cepezed onder de Paris Proof-norm. Die norm, ontwikkeld door de Dutch Green Building Council, geeft aan hoeveel energie een gebouw per vierkante meter mag gebruiken om in lijn te zijn met de klimaatdoelen van het Akkoord van Parijs. Het ontwerp is erop gericht de energievraag te beperken, energie op locatie op te wekken en die ook op te slaan.

Opvallend is dat het ontwerp rekening houdt met netcongestie. Het gebouw mag over een jaar gemeten maximaal 20 procent van zijn energie aan het net teruggeven. Dat is een directe reactie op de overvolle elektriciteitsnetten in grote delen van Nederland, waardoor netbeheerders nieuwe aansluitingen en extra teruglevering niet altijd kunnen faciliteren. Voor kantooreigenaren wordt het daarmee steeds belangrijker om opwek, opslag en verbruik op het eigen terrein op elkaar af te stemmen, in plaats van overschotten simpelweg aan het net terug te leveren.

Binckhorst in transformatie

De Binckhorst is een voormalig bedrijventerrein in het Haagse stadsdeel Laak dat geleidelijk verandert in een gemengd stadsdeel, waar wonen, werken en bedrijvigheid samengaan. Grote kantoorcomplexen uit de jaren negentig en het begin van deze eeuw, zoals het KPN-complex rond het Maanplein, staan daarbij voor de vraag of ze worden gesloopt, getransformeerd tot woningen of als kantoor worden gerevitaliseerd. Met Universe kiest het Rijk voor de laatste route en houdt het de kantoorfunctie op deze locatie in stand, met een flinke kwaliteitsslag.

Voor de Haagse kantorenmarkt is de rijksoverheid de grootste gebruiker. Beslissingen van het Rijksvastgoedbedrijf over aankoop, huur of afstoting van kantoren hebben daardoor een grote invloed op vraag en aanbod in de stad. Door zelf een bestaand pand te kopen en te verbouwen, legt het Rijk een deel van zijn toekomstige kantoorbehoefte vast in eigen bezit, in plaats van die op de huurmarkt in te vullen. Eerder dat jaar huurde het Rijksvastgoedbedrijf het monument Lange Vijverberg 3 aan de Hofvijver en kocht het het Staalbankiers-complex bij het Binnenhof.

Wat er nu volgt

Na de gunning in augustus 2024 werken J.P. van Eesteren en cepezed het ontwerp verder uit, waarna de verbouwing kan beginnen. Volgens de planning is het vernieuwde rijkskantoor in het voorjaar van 2027 klaar voor gebruik. Met de ombouw van Universe voegt het Rijk op de Binckhorst ruim 22.000 m² gemoderniseerde kantoorruimte aan zijn eigen portefeuille toe, in een gebouw dat al ruim twintig jaar op deze plek staat en nu een tweede leven krijgt.

Bron: cepezed · Extra bron: Vastgoedjournaal